startup

Γράφει η Σοφία Γεωργιάδη*

 

 

Το παρόν άρθρο αποτελεί μία εισαγωγή για το δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας στις startup αλλά παραλείπει τις λεπτομέρειες. Απευθυνθείτε στο δικηγόρο σας για να λάβετε εξειδικευμένες συμβουλές.

 

Η τελευταία διετία στη χώρα μας χαρακτηρίστηκε από την εμφάνιση και απογείωση των startup επιχειρήσεων. Μικρές ομάδες νέων επαγγελματιών όλων των κλάδων, ξόδεψαν ώρες αναζητώντας μία πρωτότυπη επιχειρηματική ιδέα, κατέστρωσαν πληθώρα επιχειρηματικών πλάνων για την πραγματοποίησή της και κάποιες από αυτές κατάφεραν να ξεχωρίσουν.

Ένας από τους μεγαλύτερους φόβους των startuppers ωστόσο, είναι η «κλοπή» της πρωτότυπης ιδέας πάνω στην οποία βασίζεται ένα επιχειρηματικό πλάνο και κατ’ επέκταση όλο το εγχείρημα, κάτι που ασφαλώς έχει αρνητικές συνέπειες για την ανάπτυξη και το μέλλον της νεοφυούς επιχείρησης.

Πρέπει να διασαφηνιστεί εξαρχής ότι μία ιδέα δεν μπορεί να τύχει καθ’ εαυτή προστασίας από το Δίκαιο Διανοητικής Ιδιοκτησίας. Αντίθετα, τo Δίκαιο Διανοητικής Ιδιοκτησίας προστατεύει τις καινοτόμες και πρωτότυπες ιδέες που εξωτερικεύονται και αποτυπώνονται σε ένα «απτό» μέσο. Μεταξύ άλλων, η Διανοητική Ιδιοκτησία προστατεύει πρωτότυπα καλλιτεχνικά και λογοτεχνικά έργα, μάρκες προϊόντων (σήματα) και εμπιστευτικές πληροφορίες, παρέχοντας στο δικαιούχο ένα μονοπώλιο αποκλειστικής εκμετάλλευσής τους καθώς και ισχυρά μέσα νομικής προστασίας έναντι των προσβολέων.

Οι παρακάτω βασικές μορφές προστασίας που παρέχει η Διανοητική Ιδιοκτησία αποτελούν γενικά ένα σταθερό πρώτο βήμα για την προστασία μιας επιχειρηματικής ιδέας και της επιχειρηματικής δραστηριότητας που βασίζεται σε αυτήν.

 

Η εμπορική ταυτότητα της startup επιχείρησης: εμπορικό σήμα

To εμπορικό σήμα είναι το σημείο (εικόνα, λέξη, ακόμα και σχήμα) που μία startup εταιρεία χρησιμοποιεί ώστε να διακρίνει τα προϊόντα ή της υπηρεσίες της από τις υπόλοιπες. Η κατοχύρωση και προστασία του σήματος μπορεί να επιτευχθεί σε μία ή περισσότερες χώρες και σε μία ή περισσότερες κλάσεις προϊόντων και υπηρεσιών, μέσω αίτησης στα κατά τόπον αρμόδια Γραφεία Σημάτων.

Η επιλογή του σημείου που θα αποτελέσει το σήμα της εταιρείας και των προϊόντων ή υπηρεσιών αυτής (μία λέξη, ένα εικαστικό σχέδιο ή ένας συνδυασμός των δύο), καθώς και των κλάσεων κατοχύρωσης απαιτεί εξειδικευμένη και εξατομικευμένη νομική καθοδήγηση, ιδίως για να αποφευχθεί η απόρριψη της κατοχύρωσης, λόγω ύπαρξης προγενέστερων όμοιων ή παρόμοιων σημάτων.

 

To δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας (copyright).

Η πνευματική ιδιοκτησία ή αλλιώς copyright προστατεύει μία πρωτότυπη πνευματική δημιουργία λόγου ή τέχνης αλλά και δημιουργίες όπως λογισμικό και βάσεις δεδομένων. Στην περίπτωση μιας startup εταιρείας το copyright μπορεί κατά περίπτωση να προστατεύει, για παράδειγμα, το περιεχόμενο της ιστοσελίδας της εταιρείας (κείμενα, φωτογραφίες, βάσεις δεδομένων κ. ά.), εκδόσεις, άρθρα ή ενημερωτικά φυλλάδια, charts και marketing plans, λογισμικό και ψηφιακές εφαρμογές (web & mobileapps) που έχουν δημιουργηθεί από την εταιρεία.

Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν τυπικές διατυπώσεις ή επίσημη διαδικασία ενώπιον κάποιας αρχής (όπως στα σήματα) για κατοχύρωση του copyright, η απόδειξη της δημιουργίας και της πατρότητας του προστατευόμενου αντικειμένου μπορεί να είναι δύσκολη. Στην πράξη, υπάρχουν δύο συνήθεις τρόποι απόδειξης της «βέβαιης χρονολογίας» για ένα δημιούργημα, ώστε να διασφαλίζεται ο δημιουργός από τυχόν μεταγενέστερες αντιγραφές.

  • Κατάθεση σε συμβολαιογράφο της δημιουργίας
  • Συστημένη επιστολή στον ίδιο το δημιουργό με σφραγισμένο φάκελο.

 

Ευρεσιτεχνίες (πατέντες) και σχέδια/υποδείγματα (design).

Σε περίπτωση που η startup εταιρεία δραστηριοποιείται στο τομείς όπως η υψηλή τεχνολογία, η μηχανολογία ή οι αυτοματισμοί, είναι απαραίτητο να αποκτήσει Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας προκειμένου να προστατεύσει την καινοτομία των τεχνικών δημιουργιών της. Το Δίπλωμα αυτό χορηγείται για μια εφεύρεση ή νέο προϊόν ή διαδικασία (για παράδειγμα ένα μηχάνημα που διαχωρίζει το πόσιμο από το ακατάλληλο νερό), τα οποία βελτιώνουν τη λειτουργικότητα του προϊόντος, είναι καινοτόμα και έχουν εφαρμογή στο βιομηχανικό τομέα. Η καταχώρηση της ευρεσιτεχνίας μπορεί να γίνει σε εθνικό επίπεδο μέσω του αρμόδιου γραφείου ή ως «ευρωπαϊκή πατέντα» μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας ενώ και διεθνής προστασία είναι εφικτή.

Εάν πάλι μια εταιρεία αναπτύσσει τη δραστηριότητά της στο τομέα του design, του σχεδιασμού επίπλων, των χρηστικών αντικειμένων ή ακόμα και της ένδυσης και των κοσμημάτων, θα πρέπει να προστατεύσει την εξωτερική εμφάνιση των προϊόντων της μέσω των διπλωμάτων προστασίας σχεδίων ή υποδειγμάτων. Ένα παράδειγμα κατοχύρωσης σχεδίου είναι η κατοχύρωση του σχεδιασμού μίας καρέκλας. Προκειμένου να τύχει προστασίας ένα σχέδιο, πρέπει να μην ορίζεται αποκλειστικά από τη λειτουργία του αντικειμένου. Αυτό σημαίνει ότι εάν αλλάξει το σχέδιο του προϊόντος, το ίδιο το προϊόν δε θα χάσει τη χρησιμότητά του. Η κατοχύρωση του σχεδίου πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή καθώς η σημασία της «καινοτομίας» και της «μη λειτουργικότητας» μπορούν να αποτρέψουν την κατοχύρωση. Τα σχέδια μπορούν να κατοχυρωθούν είτε σε εθνικό είτε σε κοινοτικό και διεθνές επίπεδο.

Παρά την κατοχύρωση όμως των ως άνω δικαιωμάτων, σημαντικό είναι να επιτυγχάνεται η προστασία των καινοτόμων ιδεών και δημιουργιών μίας startup εταιρείας ήδη κατά το στάδιο ανάπτυξής τους αλλά και στα πλαίσια των συναλλαγών, κατά τη σύναψη εμπορικών και εργασιακών συμβάσεων και κατά την προώθηση της εταιρείας στην εκάστοτε αγορά. Τα παρακάτω νομικά εργαλεία προληπτικής προστασίας είναι ενδεικτικά του τρόπου που κάθε εταιρεία διασφαλίζει τα συμφέροντά της κατά τις καθημερινές της δραστηριότητες.

 

  • Συμφωνητικό Εχεμυθείας (Non-disclosure Agreement)

Σε κάθε σύμβαση συνεργασίας ή εργασίας ή παροχής έργου με τρίτους, ο κίνδυνος της «κλοπής» ιδεών, δεδομένων ή τεχνογνωσίας της startupεταιρείας είναι παρών. Με το συμφωνητικό εχεμύθειας, η εταιρεία προστατεύεται σε περίπτωση που εμπορικά μυστικά, πληροφορίες για τη λειτουργία της εταιρείας και για τα κατοχυρωμένα δικαιώματά αποκαλυφθούν ή χρησιμοποιηθούν παρανόμως από τρίτο πρόσωπο. Σε μια τέτοια περίπτωση η εταιρεία θα έχει αξίωση αποζημίωσης λόγω παραβίασης των όρων του συμφωνητικού. Η σωστή και λεπτομερής κατάρτιση του συμφωνητικού εχεμύθειας είναι σημαντική για την αποτελεσματική θωράκιση της εταιρείας από διαρροές και παραβίαση εχεμύθειας.

 

  • Συμφωνητικό μη Ανταγωνισμού

Σε περίπτωση που μία startup εταιρεία θελήσει να προσλάβει συνεργάτες για την υλοποίηση μιας ιδέας (για παράδειγμα για τη δημιουργία ενός λογισμικού), το συμφωνητικό μη ανταγωνισμού, σε συνδυασμό και με το συμφωνητικό εχεμύθειας, αποτελεί μία ασφαλή λύση, προκειμένου να αποφευχθεί το φαινόμενο που απαντάται συχνά στην αγορά, όταν ένας συνεργάτης, εκμεταλλευόμενος την τεχνογνωσία της εταιρείας να ξεκινάει μία δική του επιχείρηση με ανταγωνιστικές δραστηριότητες στη σχετική αγορά, απειλώντας τα συμφέροντα της εταιρείας και εν τέλει οδηγώντας σε οικονομική ζημία.

Παρά λοιπόν την αδυναμία κατοχύρωσης μιας αφηρημένης ιδέας, το Δίκαιο της Διανοητικής Ιδιοκτησίας, προσφέρει πολυάριθμες λύσεις για τη προστασία όλων των εκφάνσεων καινοτομίας και δημιουργικότητας μιας startup εταιρείας. Η ως άνω κατοχύρωση των δικαιωμάτων αυτών, δεν προστατεύει απλά την εταιρεία από τυχόν ανταγωνιστές αλλά αποτελεί όχημα τόσο για την προσέλκυση επενδυτών και για την προώθηση της διεθνούς της παρουσίας και ανάπτυξης.

Σε κάθε περίπτωση, η κάθε startup επιχείρηση πρέπει να αντιμετωπίζεται ξεχωριστά, ανάλογα με τον τομέα δραστηριοποίησης (τεχνολογία, επιστήμη, εμπόριο κλπ), το μέγεθος της αγοράς στην οποία στοχεύει και τα συγκεκριμένα δικαιώματα που ο κάθε επιχειρηματίας θέλει να προστατεύσει και να αναζητά την κατάλληλη και εξατομικευμένη συμβουλή από εξειδικευμένους νομικούς.

 

* Η Σοφία Γεωργιάδη είναι δικηγόρος Αθηνών, κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στο Εμπορικό Δίκαιο από το Πανεπιστήμιο του Bristol, UK.

 

Photo credits: Dana Lipnickas/CNNmoney

Θεόδωρος Χίου, Δικηγόρος

Εισήγηση του Θεόδωρου Χίου* που εκφωνήθηκε στην Ημερίδα του Ελληνικού Τμήματος της ALAI (Association littéraire et artistique internationale) με θέμα: «Πρόσφατες εξελίξεις στο δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας-Γενικοί προβληματισμοί» στις 8 Φεβρουαρίου 2016 στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών. Η παρουσίαση της ομιλίας είναι διαθέσιμη εδώ.

 

chiou1

 Aπό αριστερά προς τα δεξιά: Καθ. Γ. Γιαννόπουλος, Καθ. Άννα Δεσποτίδου, Δρ. Πιερρίνα Κοριατοπούλου, Δρ. Θεόδωρος Χίου

 

 

Κυρίες και κύριοι,

 

Δίχως μεγάλη έκπληξη για μία ακόμα φορά καλούμαστε να σχολιάσουμε τις εξελίξεις σε ένα δίκαιο συνεχώς εξελισσόμενο, αυτό της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Εν προκειμένω οι πρόσφατες εξελίξεις σε εθνικό επίπεδο αναφέρονται ιδίως στο νεοεισαχθέν προς ψήφιση Σχέδιο Νόμου για τη συλλογική διαχείριση (εφεξής: ΣχΝ), του οποίου η δημόσια διαβούλευση ολοκληρώθηκε μόλις στις 22 Ιανουαρίου 2016 και το οποίο αναμένεται να επιφέρει σημαντικές αλλαγές και αναταράξεις στο πεδίο της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Υπό τη «σκιά» σημαντικότατων ρυθμίσεων που αφορούν κυρίως στη λειτουργία των ΟΣΔ, προβλέπονται για πρώτη φορά και διατάξεις οι οποίες σχετίζονται με τη συνύπαρξη της συλλογικής διαχείρισης με τις άδειες ανοικτού περιεχομένου.

Στις διατάξεις αυτές επικεντρώνεται η δική μου εισήγηση. Πριν παρουσιάσω τις επίμαχες διατάξεις οι οποίες συνθέτουν τις νέες εξελίξεις στο επιμέρους αυτό ζήτημα, θα κάνω μία μικρή εισαγωγική αναφορά στο φαινόμενο των αδειών ανοιχτού περιεχομένου και τη λεγόμενη ανοιχτή αδειοδότηση προστατευόμενων έργων.

 

Λίγα λόγια για τις άδειες ανοιχτού περιεχομένου

 

Η «ανοιχτή» ή «ελεύθερη» αδειοδότηση («open licensing» ή «free licencing») έργων είναι ένα «υβριδικό» είδος ατομικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Βασίζεται στη χρήση πρότυπων συμβάσεων προσχώρησης, τις λεγόμενες «ανοιχτές» άδειες («open/free licences») ή αλλιώς «άδειες ανοιχτού περιεχομένου» («open content licences»), οι οποίες απευθύνονται σε απροσδιόριστο αριθμό αντισυμβαλλόμενων-χρηστών έργων. Ειδικότερα, οι δημιουργοί που αποφασίζουν να διαθέσουν τα έργα τους υπό το καθεστώς αδειών ανοιχτού περιεχομένου, επιτρέπουν ουσιαστικά την «ελεύθερη» και δωρεάν (δημόσια) χρήση και σε ορισμένες περιπτώσεις και εκμετάλλευση του έργου από τους αντισυμβαλλόμενους αδειούχους, επιφυλάσσοντας στον εαυτό τους ορισμένες μόνο εξουσίες από αυτές που προβλέπει ο νόμος πνευματικής ιδιοκτησίας.

Οι άδειες «ανοιχτού περιεχομένου» εμφανίστηκαν αρχικά στο χώρο του λογισμικού σύντομα όμως επεκτάθηκαν και σε άλλους τομείς δημιουργίας με αποτέλεσμα πλέον να χρησιμοποιούνται για την εκμετάλλευση κάθε είδους προστατευόμενων έργων, ιδίως (αλλά όχι μόνο) στο ψηφιακό και διαδικτυακό περιβάλλον.

Οι άδειες Creative Commons αποτελούν το αντιπροσωπευτικότερο παράδειγμα αδειών ανοιχτού περιεχομένου για έργα πέραν του λογισμικού.

Άλλες γνωστές άδειες ανοιχτού περιεχομένου είναι η European Public Licence και η GNU Licence.

Οι άδειες ανοιχτού περιεχομένου αποτελούν έναν «εναλλακτικό» τρόπο εκμετάλλευσης έργων ο οποίος πλέον παρουσιάζει μία υπολογίσιμη δυναμική, τουλάχιστον σε ορισμένες κατηγορίες έργων.

Παρά το γεγονός ότι ο θεσμός της συλλογικής διαχείρισης αποτελεί τη βασική οδό για διαχείριση και αδειοδότηση πνευματικών δικαιωμάτων, σήμερα, οι άδειες ανοιχτού περιεχομένου εμφανίζονται με αξιώσεις απέναντι από την «παραδοσιακή» συλλογική διαχείριση, επιβάλλοντας εδώ και αρκετό καιρό μία de facto συνύπαρξη των δύο μοντέλων διαχείρισης.

Το εισαγόμενο νομοσχέδιο περιλαμβάνει δύο διατάξεις οι οποίες ρυθμίζουν ακριβώς τη συμβίωση (για να χρησιμοποιήσω μία λέξη που ακούγεται συχνά τελευταία) των αδειών ανοικτού περιεχομένου με τη συλλογική διαχείριση, τις οποίες και θα παρουσιάσω ευθύς αμέσως.

 

Ι. Παραχώρηση αδειών ανοιχτού περιεχομένου από δημιουργούς-μέλη ΟΣΔ: Το άρθρο 14 του ΣχΝ.

 

To περιεχόμενο της διάταξης

Η μία εκ των δύο διατάξεων αφορά την παραχώρηση μη εμπορικών αδειών από δημιουργούς που είναι μέλη ΟΣΔ.

Ειδικότερα, το άρθρο 14 του ΣχΝ το οποίο τιτλοφορείται «Άδειες μη εμπορικής χρήσης» ορίζει ότι

«Οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης καταρτίζουν κανονισμό αδειών μη εμπορικής χρήσης που προβλέπει τους όρους βάσει των οποίων οι δικαιούχοι έχουν το δικαίωμα να χορηγούν άδειες μη εμπορικής χρήσης των δικαιωμάτων τους. Ο κανονισμός αυτός εγκρίνεται από τη γενική συνέλευση των μελών.»

 

Μεταφορά Οδηγίας

Η εν λόγω διάταξη αποτελεί μεταφορά των αντίστοιχων διατάξεων της Οδηγίας (άρθρο 5 παρ. 3 και 8) σύμφωνα με τις οποίες «Οι δικαιούχοι έχουν το δικαίωμα να χορηγούν άδειες μη εμπορικής χρήσεως δικαιωμάτων, κατηγοριών δικαιωμάτων ή ειδών έργων και άλλων αντικειμένων της επιλογής τους» και «ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης ενημερώνει τους δικαιούχους σχετικά με τα δικαιώματά τους κατά τις παραγράφους 1 έως 7, καθώς και για οποιουσδήποτε όρους συνδεόμενους με το δικαίωμα που προβλέπεται στην παράγραφο 3, πριν λάβει τη συναίνεσή τους για τη διαχείριση κάθε δικαιώματος ή κατηγορίας δικαιωμάτων ή είδους έργων και άλλων θεματικών αντικειμένων. Ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης ενημερώνει τους δικαιούχους που τον έχουν ήδη εξουσιοδοτήσει για τα δικαιώματά τους όπως προβλέπονται στις παραγράφους 1 έως 7, καθώς και για οποιουσδήποτε όρους συνδεόμενους με το δικαίωμα κατά την παράγραφο 3, έως τις 10 Οκτωβρίου 2016.»)

Αν και η διατύπωση της διάταξης δεν αναφέρεται ρητά στις άδειες ανοιχτού περιεχομένου, εντούτοις, δεδομένης της ευρείας διατύπωσης τόσο του ελληνικού νόμου όσο και της Οδηγίας, η πρακτική χρησιμότητα της διάταξης αυτής αφορά κατεξοχήν τις άδειες ανοικτού περιεχομένου, οι οποίες πολύ συχνά επιτρέπουν τη μη εμπορική χρήση του προστατευόμενου έργου ή άλλου αντικειμένου, και απαγορεύουν αντίστοιχα την εμπορική χρήση.

Παραδείγματος χάριν οι άδειες Creative Commonsγια μη εμπορική χρήση (NC-non commercial) εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της διάταξης.

Η εισαγόμενη διάταξη είναι ευρείας εφαρμογής και αφορά όλους τους ΟΣΔ και όλα τα είδη δικαιωμάτων και έργων. Θεσμοθετεί στην ουσία για πρώτη φορά την παράλληλη συλλογική και ατομική διαχείριση ενός έργου και διαμορφώνει καθοριστικά τη συνύπαρξη της συλλογικής διαχείρισης και των αδειών ανοιχτού περιεχομένου από τη σκοπιά των δικαιούχων. Πράγματι, προβλέπει δικαίωμα των μελών ενός ΟΣΔ να παραχωρούν άδειες ανοιχτού περιεχομένου (για μη εμπορική χρήση) και αντίστοιχη υποχρέωση των ΟΣΔ να επιτρέπουν την εν λόγω ανοιχτή αδειοδότηση. Ανοίγει έτσι ο δρόμος για ένα εν μέρει «μικτό» σύστημα διαχείρισης δικαιωμάτων, δεδομένου ότι έργα που υπάγονται στο ρεπερτόριο ενός ΟΣΔ θα δύνανται να διατεθούν και με άδειες ανοιχτού περιεχομένου μη εμπορικής χρήσης, ακόμα και κατά τη διάρκεια ισχύος της σύμβασης ανάθεσης διαχείρισης.

Η καινοτομία της διάταξης έγκειται ιδίως στο γεγονός ότι η αναγνώριση δικαιώματος υπέρ των δικαιούχων για παράλληλη μη εμπορική ανοιχτή αδειοδότηση του ρεπερτορίου τους συνεπάγεται ουσιαστικά τη μερική κάμψη της αποκλειστικότητας διαχείρισης που χαρακτηρίζει παραδοσιακά τις συμβάσεις ανάθεσης διαχείρισης, αφού, πράγματι, η αποκλειστικότητα διαχείρισης είναι ένας από τους βασικότερους όρους μιας σύμβασης ανάθεσης διαχείρισης που συνάπτεται μεταξύ δημιουργού και ΟΣΔ, τουλάχιστον στην Ελλάδα.

Τα όρια και οι όροι άσκησης του ως άνω δικαιώματος των δικαιούχων-μελών ενός ΟΣΔ για παραχώρηση μη εμπορικών αδειών ανοιχτού περιεχομένου θα καθορίζονται από τον σχετικό Κανονισμό αδειών μη εμπορικής χρήσης, ο οποίος θα καταρτίζεται από τον εκάστοτε ΟΣΔ και θα τυγχάνει έγκρισης από τη συνέλευση των μελών.

 

Η εφαρμογή της διάταξης στην πράξη

Στο άμεσο μέλλον θα μας απασχολήσει ασφαλώς η εν τοις πράγμασι συμμόρφωση των ΟΣΔ στις επιταγές των νέων ρυθμίσεων αλλά και ειδικότερα η διαμόρφωση του περιεχόμενου των όρων του σχετικού Κανονισμού.

Πηγή έμπνευσης για το περιεχόμενο του Κανονισμού στο σημείο αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει η μέχρι σήμερα εμπειρία που προκύπτει από πιλοτικά προγράμματα που εφάρμοσαν Ευρωπαϊκοί Οργανισμούς Συλλογικής ιδίως στον τομέα της μουσικής, επιτρέποντας τη δυνατότητα σύναψης ανοιχτών αδειών για μη εμπορική χρήση από τα μέλη τους, πριν την ψήφιση της Οδηγίας.

Βλ. ιδίως τη συμφωνία η οποία υπογράφηκε στις 9 Ιανουαρίου 2012 μεταξύ του γαλλικού ΟΣΔ SACEM και του ιδρύματος Creative Commons, η οποία επιτρέπει στα μέλη της SACEM να κάνουν χρήση των αδειών Creative Commons (μορφή Non-Commercial). Για περαιτέρω παραδείγματα πιλοτικών προγραμμάτων χρήσης αδειών CC από μέλη ΟΣΔ βλ. τον ιστότοπο https://wiki.creativecommons.org/Collecting_Society_Projects.

 

Έννοια «μη εμπορικής χρήσης»

Στα ίδια πλαίσια, ο ορισμός και ερμηνεία της έννοιας της «μη εμπορικής χρήσης» καθ’ εαυτής θα αποτελέσει μάλλον το καίριο ζήτημα το οποίο θα πρέπει να αποσαφηνιστεί και να συμφωνηθεί από τα εμπλεκόμενα μέρη.

Ήδη από τα υποβληθέντα σχόλια εκ μέρους ΟΣΔ αναφορικά με την εν λόγω διάταξη στη δημόσια διαβούλευση διαφαίνεται οι επιφυλάξεις των ΟΣΔ για την εφαρμογή της εν λόγω διάταξης.

[Quoting] 22 Ιανουαρίου 2016, 11:09 | ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΥΓΓΕΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

Είναι υποχρεωτικό αυτό; Δεν προβλέπεται ως τέτοιο από την Οδηγία. Θα πρέπει να μπει η λέξη «δύνανται»

22 Ιανουαρίου 2016, 14:00 | ΑΘΗΝΑ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ «Εγείρεται εύλογα το ερώτημα, τι εμπίπτει στην έννοια της «άδειας μη εμπορικής χρήσης». Ο όρος είναι ασαφής, επιτρέποντας την άσκηση πιέσεων από ισχυρούς χρήστες σε ασθενείς δημιουργούς, ώστε να αποσύρουν προς ατομική διαχείριση τα δικαιώματά τους, υπό το πρόσχημα της χορήγησης άδειας μη εμπορικής χρήσης. Επιβάλλεται όπως η αιτιολογική έκθεση του νόμου καταστήσει τουλάχιστον σαφές, ότι η έννοια της «άδειας μη εμπορικής χρήσης» θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να ερμηνεύεται στενά.»

 

20160208 181047

 Aπό αριστερά προς τα δεξιά: Καθ. Γ. Γιαννόπουλος, Καθ. Άννα Δεσποτίδου, Δρ. Πιερρίνα Κοριατοπούλου, Δρ. Θεόδωρος Χίου

 

ΙΙ. Δημοσιά εκτέλεση ανοιχτού ρεπερτορίου και συλλογική διαχείριση: Το άρθρο 69 παρ. 6 του ΣχΝ.

 

Η δεύτερη διάταξη του ΣχΝ που προανήγγειλα στην αρχή, σχετίζεται με τη συνύπαρξη της συλλογικής διαχείρισης και των αδειών ανοιχτού περιεχομένου στον τομέα της μουσικής και ειδικότερα αναφέρεται στο ζήτημα της δημόσιας εκτέλεσης ανοιχτού ρεπερτορίου.

Σύμφωνα με το ισχύον άρθρο 63 παρ. 2 Ν. 2121/1993:

Προκειμένου να χορηγηθεί η κατά το νόμο απαιτούμενη άδεια του Δήμου για τη χρήση μουσικών οργάνων ή για την καταλληλότητα του χώρου ή όποια άλλη άδεια σχετική με χώρο όπου πρόκειται να εκτελεσθούν δημόσια μουσικές συνθέσεις ή άλλα έργα των οποίων η διαχείριση έχει ανατεθεί σε οργανισμό συλλογικής διαχείρισης, απαιτείται η προσαγωγή έγγραφης άδειας δημόσιας εκτέλεσης χορηγούμενης από τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης της εξουσίας δημόσιας εκτέλεσης.

Το άρθρο 69 παρ. 6 του ΣχΝ εισάγει 2ο εδάφιο στην ως άνω διάταξη σύμφωνα με το οποίο:

«Εάν το εκτελούμενο ρεπερτόριο δεν έχει ανατεθεί σε οργανισμό συλλογικής διαχείρισης, για τη χορήγηση τής ως άνω άδειας του Δήμου αρκεί η προσκόμιση υπεύθυνης δήλωσης περί μη εκτέλεσης εκπροσωπούμενου από οργανισμό συλλογικής διαχείρισης ρεπερτορίου, το περιεχόμενο της οποίας καθορίζεται από τον ΟΠΙ.»

Κατ’ εφαρμογή της διάταξης αυτής, ο χρήστης-επιχειρηματίας ιδίως ιδιοκτήτης καταστήματος υγειονομικού ενδιαφέροντος απαλλάσσεται από την υποχρέωση προσαγωγής έγγραφης άδειας δημόσιας εκτέλεσης από τον αρμόδιο ΟΣΔ για τη χορήγηση της δημοτικής-διοικητικής άδειας μουσικών οργάνων από τους ΟΤΑ, εφόσον βέβαια στον επίδικο χώρο πρόκειται να γίνει αμιγώς χρήση μουσικών έργων τα οποία δεν αποτελούν μέρος ρεπερτορίου που εκπροσωπεί ΟΣΔ. Στην περίπτωση αυτή, η ανάγκη για προσαγωγή άδειας εκτέλεσης από αρμόδιο ΟΣΔ αντικαθίσταται από τη σχετική υπεύθυνη δήλωση περί μη εκτέλεσης ρεπερτορίου εκπροσωπούμενου από ΟΣΔ.

Η εν λόγω διάταξη ρυθμίζει τη συμβίωση συλλογικής διαχείρισης και αδειών ανοιχτού περιεχομένου, στο βαθμό που το ανοιχτό ρεπερτόριο, ήτοι το σύνολο των προστατευόμενων έργων που δημοσιεύεται και διανέμεται υπό καθεστώς αδειών ανοιχτού περιεχομένου που επιτρέπουν εμπορική εκμετάλλευση, δεν εκπροσωπείται κατ’ αρχήν από Οργανισμούς συλλογικής Διαχείρισης.

Ως εκ τούτου, με τη διάταξη αυτή αποσαφηνίζονται οι κατά περίπτωση προϋποθέσεις που απαιτούνται για την έκδοση της δημοτικής άδειας μουσικών οργάνων τόσο σε περίπτωση δημόσιας εκτέλεσης εκπροσωπούμενου από ΟΣΔ ρεπερτορίου (έγγραφη άδεια δημόσιας εκτέλεσης από ΟΣΔ) όσο και ανοιχτού ρεπερτορίου (υπεύθυνη δήλωση του χρήστη). Ειδικότερα, προβλέπεται η νομοθετική απεμπλοκή των ΟΣΔ από τη διαδικασία χορήγησης της άδειας μουσικών οργάνων, σε περίπτωση αμιγούς δημόσιας εκτέλεσης ανοιχτού ρεπερτορίου.

Συνεπώς, με βάση τη νέα ρύθμιση, για την αμιγή δημόσια εκτέλεση μουσικών συνθέσεων που υπόκεινται σε καθεστώς αδειών ανοιχτού περιεχομένου (για παράδειγμα μέσω πλατφορμών όπως το CC radio (<http://ccradio.ellak.gr>) απαιτείται καταρχήν μόνο η διοικητική-δημοτική άδεια χρήσης μουσικών οργάνων από τον αρμόδιο ΟΤΑ, και συνεπώς δεν υφίσταται υποχρέωση καταβολής των τελών δημόσιας εκτέλεσης μουσικής σε ΟΣΔ.

Ας σημειωθεί ότι από την εν λόγω διάταξη διέπεται και η δημόσια εκτέλεση των λεγόμενων ανεξάρτητων ρεπερτορίων, δηλαδή των ρεπερτορίων τα οποία δεν διανέμονται υπό καθεστώς ανοιχτών αδειών αλλά ούτε και εντάσσονται στο ρεπερτόριο κάποιου ΟΣΔ, πχ. ρεπερτόρια υπηρεσιών που κάνουν χρήση του πρωτοκόλλου CC-plus, όπως η πλατφόρμα Jamendo.

 

Οι προκλήσεις που σχετίζονται με την εφαρμογή της διάταξης

Η εισαγόμενη διάταξη στην ουσία αποτελεί νομοθετική μεταφορά των υφιστάμενων πράξεων του ΟΠΙ (τα γνωστά ενημερωτικά σημειώματα και το έγγραφο υπ’ αριθ. 16641/10-5-2011 προς το ΥΠΕΣ), τα οποία προβλέπουν ακριβώς την ίδια ρύθμιση και καθορίζουν μάλιστα το περιεχόμενο της υπεύθυνης δήλωσης που πρέπει να υπογράψει ο ενδιαφερόμενος χρήστης.

Η εν λόγω νομοθετική αποτύπωση θα ενισχύσει αναμφίβολα τη διαφάνεια του νομικού καθεστώτος δημόσιας εκτέλεσης ανοιχτού ρεπερτορίου. Στην πράξη πάντως, η συμβίωση συλλογικής διαχείρισης και ανοιχτού ρεπερτορίου δεν εξομαλύνεται πλήρως, δεδομένου ότι η νόθευση της «αμιγούς» χρήσης «ανοιχτού» (ή ανεξάρτητου) ρεπερτορίου δεν δύναται να αποκλειστεί.

Πράγματι, ο χρήστης που προτίθεται να εκτελέσει αποκλειστικά ανοιχτό ρεπερτόριο, θα πρέπει να διασφαλίσει πως δεν εκτελεί ή δεν πρόκειται να εκτελέσει μουσικά έργα των οποίων έστω και ένας από τους δημιουργούς (συνθέτες ή στιχουργούς) είναι μέλος του οργανισμού για τον οποίο δηλώνει ότι δεν θα χρησιμοποιήσει το ρεπερτόριό του (στο οποίο συμπεριλαμβάνεται και ξένο ρεπερτόριο, το οποίο εκπροσωπεί ο οργανισμός βάσει συμβάσεων με ξένους εκδότες ή Έλληνες υποεκδότες).

Εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι, πέραν των περιπτώσεων κακόπιστης ψευδούς υπεύθυνης δήλωσης, ο κίνδυνος ακούσιας «υπέρβασης» των ορίων της νόμιμης αμιγούς χρήσης «ανοιχτού» ρεπερτορίου είναι υπαρκτός. Αφενός, είναι εξαιρετικά δύσκολο για τον χρήστη να εξακριβώσει και να βεβαιωθεί για τη μη ένταξη των εκτελούμενων «ανοιχτών» έργων στο ρεπερτόριο κάποιου ΟΣΔ. Αφετέρου, οι άδειες ανοιχτού περιεχομένου, όπως οι άδειες Creative Commons παραχωρούνται χωρίς καμία εγγύηση του δημιουργού έναντι του αντισυμβαλλόμενού του χρήστη αναφορικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς του αδειοδοτούμενου έργου.

 

ΙΙΙ. Συμπεράσματα

Εν κατακλείδι, θεωρώ ότι οι εισαγόμενες ρυθμίσεις από το πρόσφατο νομοσχέδιο είναι θετικές και προς τη σωστή κατεύθυνση, στο βαθμό που, αναγνωρίζουν με τρόπο θεσμικό τη συμβίωση της συλλογικής διαχείρισης και των αδειών ανοιχτού περιεχομένου και αποσαφηνίζουν κάποιες πτυχές της, τόσο από τη σκοπιά των δημιουργών-μελών ΟΣΔ όσο και από την πλευρά των χρηστών.

Η επιτυχία τους όμως θα δοκιμαστεί στην εφαρμογή τους στην πράξη.

Η συμβίωση της συλλογικής διαχείρισης και των αδειών ανοιχτού περιεχομένου εμπεριέχει εγγενώς έναν χαρακτήρα ανταγωνιστικό, ο οποίος απορρέει αναμφίβολα από τη διαφορετική φιλοσοφία που χαρακτηρίζει τα δύο αυτά είδη διαχείρισης.

Σε κάθε περίπτωση πάντως, η όποια ρυθμιστική παρέμβαση στη συμβίωση αυτή θα πρέπει να αναδεικνύει τα θετικά στοιχεία του πλουραλισμού των τρόπων διαχείρισης και αδειοδότησης προστατευόμενων έργων και να εξασφαλίζει τα οφέλη του πλουραλισμού αυτού τόσο για τους δημιουργούς όσο και τους χρήστες προστατευόμενων έργων.

 

* Ο Θεόδωρος Χίου είναι δικηγόρος, διδάκτωρ νομικής Παν/μίου Στρασβούργου και ειδικός σύμβουλος σε θέματα δικαιωμάτων πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας.

 


Τo Υπουργείο Πολιτισμού απέρριψε δωρεάν προσφορά Mobile Εφαρμογής για την Ακρόπολη

 

acropolis snapshot header

 

Γράφει ο Θεόδωρος Χίου*

 

Την επικαιρότητα απασχόλησε πρόσφατα η είδηση σύμφωνα με την οποία το Υπουργείο Πολιτισμού απέρριψε την δωρεάν προσφορά μιας εφαρμογής (mobile app) για την Ακρόπολη που δημιουργήθηκε από ιδιώτες (βλ. εδώ, εδώ και εδώ). Οι λόγοι απόρριψης σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με τις διατάξεις του νόμου 3028/2002 για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Πιο συγκεκριμένα η Lightbuzz Software είναι δημιουργός μιας εφαρμογής για κινητά τηλέφωνα και tablets με τον τίτλο Acropolis Rock [http://acropolisrock.com/]. Πρόκειται για έναν προσωποποιημένο ηλεκτρονικό ξεναγό του αρχαιολογικού χώρου της Ακρόπολης ο οποίος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, περιγραφές και φωτογραφίες του Παρθενώνα και των λοιπών μνημείων του λόφου της Ακρόπολης. Η εν λόγω εφαρμογή μάλιστα είναι αρκετά δημοφιλής ανάμεσα στους χρήστες και έχει αποσπάσει διακρίσεις σε διεθνείς διαγωνισμούς.

.acropolis snapshot  

Οι δημιουργοί του Acropolis Rock αποφάσισαν πριν το καλοκαίρι να προσφέρουν την εν λόγω εφαρμογή δωρεάν στο Υπουργείο Πολιτισμού, δεδομένου μάλιστα του γεγονότος ότι δεν υπάρχει μέχρι στιγμής αντίστοιχη επίσημη εφαρμογή για το μνημείο της Ακρόπολης.

To Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, αρνήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2015 την εν λόγω προσφορά, με το σκεπτικό ότι «στο σχεδιασμό του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων συγκαταλέγεται και η δημιουργία ηλεκτρονικών εφαρμογών ξενάγησης (application), η οποία προγραμματίζεται με την συνεργασία των αρμοδίων Εφορειών Αρχαιοτήτων».arnhsh yppo

Η εν λόγω αρνητική απάντηση του Υπουργείου έλαβε σημαντικές διαστάσεις δημοσιότητας, με αποτέλεσμα το ΤΑΠΑ να εκδώσει αργότερα, στις 19 Οκτωβρίου 2015, δελτίο τύπου, αναλύοντας τους λόγους της ως άνω αρνητικής απάντησης.

Ειδικότερα, πέραν της ύπαρξης υπογεγραμμένου πλαισίου συνεργασίας για δημιουργία και προσφορά εφαρμογών για smartphones & tablets  μεταξύ του ΥΠΠΟ και του Τμήματος Ελληνικών Σπουδών του Simon Fraser University του Καναδά, το αιτιολογικό της αρνητικής απάντησης στηρίζεται στην μη τήρηση των νόμιμων διαδικασιών που προβλέπονται από το νομικό πλαίσιο για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς για τη χρήση φωτογραφιών μνημείων του Δημοσίου.

Κάνοντας επίκληση στο άρθρο 46 του Ν. 3028/2002, το Υπουργείο αναφέρει μεταξύ άλλων ότι το ΤΑΠ[Α] προκειμένου να αποδεχθεί χορηγία ή να συνεργαστεί με ιδιώτες ή άλλους φορείς για τη διάθεση στο κοινό έντυπης ή ηλεκτρονικής έκδοσης που περιέχει εικόνες και κείμενα αρχαιολογικού περιεχομένου, θα πρέπει να έχει την έγκριση της αρμόδιας Εφορίας αρχαιοτήτων για τη χρήση εικόνων και να έχουν καταβληθεί τα νόμιμα τέλη υπέρ ΤΑΠ[Α], κάτι που δεν ισχύει για την εν λόγω εφαρμογή.

Οι δημιουργοί της εφαρμογής, σε απάντηση του ως άνω δελτίου τύπου, αναφέρουν μεταξύ άλλων ότι έλαβαν άδεια για τη χρήση των φωτογραφιών της εν λόγω εφαρμογής από τους δικαιούχους πνευματικών δικαιωμάτων, καθότι είναι νόμιμα «αγορασμένες» από το αποθετήριο ψηφιακών φωτογραφιών www.istockphoto.com [http://acropolisrock.com/photo-license.pdf] και η χρήση τους διέπεται από τη σχετική άδεια χρήσης [http://www.istockphoto.com/legal/license-agreement], η οποία κοινοποιήθηκε στο Υπουργείο.

Βάσει του ισχύοντος νομικού πλαισίου στην Ελλάδα, η νόμιμη χρήση ψηφιακών (φωτογραφικών) απεικονίσεων μνημείων που ανήκουν στο Δημόσιο, όπως τα μνημεία της Ακρόπολης, από ιδιώτες στα πλαίσια δημιουργίας εφαρμογών προϋποθέτει τη λήψη δύο διαφορετικών αδειών. Αφενός, απαιτείται κατ’ αρχήν η λήψη άδειας εκμετάλλευσης από τον εκάστοτε δικαιούχο πνευματικών δικαιωμάτων για τη δημόσια χρήση και εκμετάλλευση των φωτογραφιών που θα εμπεριέχει η εφαρμογή (άρθρα 3 και 13 Ν. 2121/1993). Αφετέρου, η παραγωγή, αναπαραγωγή και διάδοση στο κοινό, για άμεσο ή έμμεσο οικονομικό ή εμπορικό σκοπό απεικονίσεων μνημείων, που ανήκουν στο Δημόσιο, είτε ακινήτων που βρίσκονται σε αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικούς τόπους ή είναι μεμονωμένα, είτε κινητών που βρίσκονται σε μουσεία ή συλλογές του Δημοσίου, με οποιονδήποτε τρόπο και μέσο, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών και ψηφιακών, του διαδικτύου (internet), των δικτύων τηλεπικοινωνιακής ή άλλης σύνδεσης και της δημιουργίας βάσεων δεδομένων με εικόνες των παραπάνω απαιτεί προηγούμενη άδεια που χορηγείται με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού, στην οποία καθορίζεται και η χρονική διάρκεια της άδειας, οι όροι υπό τους οποίους παρέχεται και το καταβλητέο τέλος υπέρ του Τ.Α.Π.Α. (άρθρο 46 παρ. 4 Ν. 3028/2002).

Δυνάμει των ανωτέρω, η άνευ αδείας από το ΥΠΠΟ χρήση των φωτογραφιών των μνημείων της Ακρόπολης στα πλαίσια εμπορικής εφαρμογής για κινητά και tablets δεν επιτρέπεται, ενώ η λήψη άδειας εκμετάλλευσης από τους νόμιμους δικαιούχους πνευματικής ιδιοκτησίας δεν θεραπεύει την εν λόγω έλλειψη. Εξάλλου, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι, λόγω απουσίας άδειας χρήσης από το ΥΠΠΟ, η αρχική χρήση των ως άνω φωτογραφιών στα πλαίσια της εφαρμογής Acropolis Rock εμπίπτει στην απαγόρευση του όρου 3a της άδειας που συνοδεύει τις χρησιμοποιηθείσες φωτογραφίες, σύμφωνα με το οποίο «You may not use contentin pornographic, defamatory or other unlawful manner

Η ως άνω απάντηση διαφοροποιείται μόνο εφόσον η χρήση των ψηφιακών απεικονίσεων των μνημείων δεν γίνεται για άμεσο ή έμμεσο εμπορικό ή οικονομικό σκοπό. Πράγματι, η παραγωγή, αναπαραγωγή και χρήση των απεικονίσεων για άλλους σκοπούς, όπως καλλιτεχνικούς, εκπαιδευτικούς ή επιστημονικούς, επιτρέπεται χωρίς άδεια, έναντι της καταβολής τέλους, υπέρ του Τ.Α.Π.Α. από την οποία είναι δυνατή η απαλλαγή με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού (άρθρο 46 παρ. 5 Ν. 3028/2002). Η εν λόγω διάταξη θα μπορούσε να τύχει εφαρμογής στην περίπτωση που, για παράδειγμα, η εν λόγω εφαρμογή διανέμεται δωρεάν και δεν επιχορηγείται από διαφημίσεις ή άλλου είδους προμήθειες. Έτσι, το γεγονός ότι πλέον η εφαρμογή  Acropolis Rock διατίθεται δωρεάν στην τελευταία της έκδοση (version 1.5), θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει στην ενεργοποίηση της εν λόγω διάταξης.

Η έκταση που έλαβε η εν λόγω είδηση καταδεικνύει ότι η αλληλεπίδραση και εφαρμογή του δικαίου πολιτιστικής κληρονομιάς και του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας επηρεάζουν σημαντικά την ψηφιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς στην πράξη ενώ γεννά ερωτήματα ως προς την ευελιξία του ισχύοντος νομικού πλαισίου.

 

* Ο Δρ Θεόδωρος Χίου είναι δικηγόρος, ειδικός σύμβουλος σε θέματα διανοητικής ιδιοκτησίας και ιδρυτής του iprights.gr

 

Πηγές:

http://www.kathimerini.gr/834880/article/epikairothta/ellada/to-yppo-aperriye-prosfora-gia-dwrean-efarmogh

http://www.yppo.gr/2/g22.jsp?obj_id=62892

http://www.lifo.gr/now/culture/78346

http://www.istockphoto.com/legal/license-agreement

P
hoto credits: acropolisrock.com

 

eu copryght

Γράφει η Γεωργία Μανιταρά*

 

Το φετινό καλοκαίρι αποδείχθηκε ως τώρα «θερμό» για τον κλάδο της διανοητικής ιδιοκτησίας. Σημαντικές εξελίξεις έλαβαν χώρα στο πεδίο αναμόρφωσης του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας στην Ευρώπη και συγκεκριμένα της υφιστάμενης Οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001. Υπέρμαχοι της αναμόρφωσης στάθηκαν πλήθος φορέων από το χώρο των media, οργανισμοί διαχείρισης πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και οργανώσεις δημιουργών. Με επίκεντρο των εξελίξεων το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (2014/2256(INI)) και έχοντας ως σημείο εκκίνησης την έκθεση του περασμένου Ιανουαρίου της Ευρωβουλευτή Julia Reda, κοινή αντίληψη και σκοπός των δράσεων που έλαβαν χώρα ήταν η προσαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στις επιταγές της ψηφιακής εποχής, η ασφάλεια δικαίου, η διαφύλαξη της πολιτισμικής πολυμορφίας και η εξισορρόπηση των αντικρουόμενων συμφερόντων.

Ειδικότερα, στις 16 Ιουνίου 2015 διεξήχθη στην Επιτροπή Νομικών Θεμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (JURI) ψηφοφορία με θέμα τη μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας πνευματικής ιδιοκτησίας, ενώ στις 9 Ιουλίου 2015 η Ολομέλεια του ΕΚ του Στρασβούργου εξέδωσε μη νομοθετικό ψήφισμα με 445 ψήφους υπέρ, 65 κατά και 32 αποχές, με το οποίο υποστηρίζεται και προωθείται η μεταρρύθμιση του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας στην Ευρώπη.

Μερικές από τις πιο ουσιώδεις προτάσεις που εμπεριέχονται στο εν λόγω ψήφισμα είναι οι ακόλουθες:

➢Εκτεταμένη αναμόρφωση των εξαιρέσεων και περιορισμών του περιουσιακού δικαιώματος, ώστε, μεταξύ άλλων:

         να προσαρμοστούν στο ψηφιακό περιβάλλον.

         να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε (ψηφιακό) υλικό πολιτιστικής κληρονομιάς.

         να προβλεφθεί ένα κατ’ ελάχιστον περιεχόμενο όμοιο για όλα τα κράτη μέλη.

         να καταστούν ορισμένοι υποχρεωτικοί για κάθε κράτος-μέλος.

Βελτίωση της διασυνοριακής πρόσβασης προστατευόμενου περιεχομένου μέσω διαδικτύου και ενίσχυση της φορητότητάς του και αντιμετώπιση του προβλήματος του γεωγραφικού αποκλεισμού (geo-blocking) που συχνά παρατηρείται.

➢ Διαφύλαξη της «πανοραμικής ελευθερίας» (Freedom of Panorama): Απόρριψη της πρότασης για λήψη προηγούμενης άδειας από το δημιουργού σε περίπτωση εμπορικής χρήσης εικόνων και φωτογραφιών δημοσίων κτιρίων και έργων τέχνης.      

➢ Διατήρηση υψηλού επιπέδου έννομης προστασίας των δικαιωμάτων των δημιουργών και λοιπών δικαιούχων, εξασφάλιση εύλογης ανταμοιβής καθώς και ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης αυτών στο πεδίο των συμβάσεων εκμετάλλευσης έργων.

➢ Περαιτέρω διερεύνηση του ενδεχομένου υιοθέτησης ενός Ενιαίου Ευρωπαϊκού Τίτλου πνευματικής ιδιοκτησίας, αντίστοιχου με αυτά που υφίστανται στο χώρο της Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (πχ. Σήματα και Σχέδια&Υποδείγματα).

Διαφύλαξη του δημοσίου τομέα: να μην επέρχεται νέα χρονική περίοδος προστασίας μέσω ψηφιοποίησης ελεύθερων έργων και οι δημιουργοί να είναι σε θέση να «απελευθερώνουν» οικειοθελώς τα έργα τους μερικώς ή ολικώς.

➢ Μη περαιτέρω παράταση της διάρκειας προστασίας του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας, σύμφωνα με τα οριζόμενα στη Διεθνή Συνθήκη της Βέρνης.

  Ενίσχυση της διαφάνειας του νομικού πλαισίου για έργα παραγόμενα από χρήστες (user generated content) στα ψηφιακά δίκτυα.

Με βάση το ανωτέρω ψήφισμα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να καταθέσει μία πρόταση εκσυγχρονισμού του δικαίου της πνευματικής ιδιοκτησίας μέχρι το τέλος του 2015. Οι ως άνω εξελίξεις σηματοδοτούν την υιοθέτηση ενός σύγχρονου (“Copyright 2.0”) Ευρωπαϊκού δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας. Αυτό θα επηρεάσει αναμφίβολα σε βάθος χρόνου και το εγχώριο τοπίο, πυροδοτώντας έναν ακόμα γύρο τροποποιήσεων του ελληνικού νόμου πνευματικής ιδιοκτησίας.

 

* Η Γεωργία Μανιταρά είναι δικηγόρος Αθηνών και τακτική συνεργάτις του iprights.gr.

 

Με πληροφορίες από:

http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=REPORT&mode=XML&reference=A8-2015-0209&language=EN

http://www.europarl.europa.eu/oeil/popups/ficheprocedure.do?reference=2014/2256%28INI%29&l=en

https://juliareda.eu/reda-report-explained-greek/

http://tech.in.gr/news/article/?aid=1500011502

http://www.iabd.fr/2015/02/10/liabd-sengage-en-faveur-dun-assouplissement-de-la-directive-europeenne-2001-sur-le-droit-dauteur-dans-la-societe-de-linformation/

https://www.actualitte.com/article/lecture-numerique/harmoniser-le-droit-d-auteur-en-europe-l-excellent-rapport-de-julia-reda/53404

fashion law poster

 

Γράφει η Αλεξάνδρα Βαρλά*

 

Ο Oscar Wilde έγραφε ότι «η Μόδα είναι απλώς μια μορφή ασχήμιας, τόσο ανυπόφορη, που πρέπει να την αλλάζουμε κάθε έξι μήνες». Από τότε μέχρι σήμερα, η Μόδα έχει γνωρίσει αλματώδη ανάπτυξη, αποκτώντας το status μιας παγκόσμιας βιομηχανίας, άρρηκτα συνδεδεμένης με την οικονομία και την πολιτισμική ταυτότητα της κοινωνίας.

Παρά την οικονομική και πολιτιστική βαρύτητα της βιομηχανίας της Μόδας, το νομικό επάγγελμα δεν ανταποκρίθηκε άμεσα και καθυστέρησε να αναπτύξει εξειδικευμένες μεθόδους και εργαλεία, ώστε να εξυπηρετήσει το συγκεκριμένο πελατολόγιο. Σήμερα, ωστόσο, με τη ραγδαία ανάπτυξη του Δικαίου της Μόδας, το οποίο εξελίσσεται σε ολοένα και πιο σεβαστό και επίκαιρο κλάδο Δικαίου, το κενό έχει αρχίσει να καλύπτεται.

Ανταποκρινόμενο στην κατά τα ως άνω αλματώδη ανάπτυξη της Μόδας, το Πρώτο Πανελλήνιο Συνέδριο για το Δίκαιο και τη Βιομηχανία της Μόδας διοργανώθηκε ακριβώς για να υπογραμμίσει την ανάγκη συνεργασίας των δυο κλάδων και για να επιτρέψει στους συμμετέχοντες, μέσω μιας όσο το δυνατόν πιο ολιστικής και, ταυτόχρονα, στοχευμένης προσέγγισης του θέματος, να αποκτήσουν μια σφαιρική εικόνα του “Fashion Law” και να παρακολουθήσουν μέσω των εισηγήσεων, όλη τη διαδρομή από τη δημιουργία, στην προστασία και έπειτα στη διαμεσολάβηση: Create – Protect – Mediate.

Στην κατάμεστη αίθουσα του πολυχώρου The HUB Events στα Κάτω Πετράλωνα συναντήθηκαν, την Πέμπτη 14 Μαΐου 2015, Μόδα και Δικηγορία, φέρνοντας κοντά περισσότερους από 150 εκπροσώπους του νομικού χώρου και της βιομηχανίας της μόδας. Το εναρκτήριο λάκτισμα δόθηκε από την Ιωάννα Καλαντζάκου (Αντιπρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών), την Ειρήνη Σταματούδη (Διευθύντρια του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας), την Κατερίνα Μαργέλλου (Διευθύντρια Νομικής Υποστήριξης του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας) και τον Μάκη Τσέλιο (Σχεδιαστή). Τα 4 πάνελ του Συνεδρίου απαρτίσθηκαν από εξαίρετους ομιλητές, οι οποίοι εκπροσωπούν τόσο το νομικό, όσο και τον χώρο της μόδας αλλά και των επιχειρήσεων: Julia Holden, Benet Brandreth, Noam Shemtov, Sara Balice, Αλεξάνδρα Βαρλά, Κατερίνα Μαργέλλου, Ιωάννα Λαγουμίδου, Κωνσταντίνος Αμπατζής, Θεόδωρος Χίου, Γιάννης Οικονομάκης, Αθηνά Ψαράκη, Έλενα Πάκου, Στάθης Γεωργιάδης, Μίνα Ζούλοβιτς, Γιώργος Γιαννόπουλος, Ηλίας Καπουτσής, Μαρία Δάφνη Παπαδοπούλου, Ευαγγελία Βαγενά, Κατερίνα Στεφανίδη και Amanda Bucklow.

Όπως ήταν, ενδεχομένως, αναμενόμενο, το Συνέδριο ξεκίνησε με εκείνο τον κλάδο Δικαίου, που έχει την εντονότερη αλληλεπίδραση με τη Μόδα: τη Διανοητική Ιδιοκτησία. Στη σημερινή οικονομία, όπου η αξία της επιχείρησης βασίζεται στην εμπορική της ταυτότητα και σε άυλα αγαθά, η Διανοητική Ιδιοκτησία συνιστά ουσιώδες συστατικό για το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μιας επιχείρησης, η οποία δραστηριοποιείται στο χώρο της Μόδας. Ως εκ τούτου, μια ουσιαστική κατανόηση του Δικαίου της Διανοητικής Ιδιοκτησίας, όπως αυτό εφαρμόζεται στα δημιουργήματα Μόδας, βρίσκεται στον πυρήνα του Δικαίου της Μόδας.

Στην 1η συνεδρία «Μόδα και Διανοητική Ιδιοκτησία», την οποία συντόνισε η Διευθύντρια του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας, κ. Ειρήνη Σταματούδη, οι ομιλητές εξέτασαν το νομικό πλαίσιο για την προστασία των δημιουργημάτων μόδας και ανέπτυξαν, ειδικότερα: την προστασία των δημιουργημάτων Μόδας κατά το ιταλικό δίκαιο, την κατοχύρωση δημιουργημάτων Μόδας κατά το ευρωπαϊκό δίκαιο για τα βιομηχανικά σχέδια, την αισθητική λειτουργικότητα και τις ιδιαιτερότητες κατοχύρωσης ενός χρώματος ως σήμα – ειδικά για το χώρο της Μόδας, τα δικαιώματα Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας και την αλληλεπίδρασή τους με την εθνική και την παγκόσμια οικονομία, καθώς και την χρησιμότητα και τις προκλήσεις που απορρέουν από την πολυμορφία της Διανοητικής Ιδιοκτησίας στα δημιουργήματα Μόδας.

Εν συνεχεία, η 2η συνεδρία «Μόδα και Επιχειρείν», υπό τις κατευθύνσεις του Παναγιώτη Γκεζερλή, CEO & Head of Consulting της Convert Group, έθιξε ζητήματα που άπτονται των εμπορικών δραστηριοτήτων μιας εταιρείας στο χώρο της Μόδας και οι ομιλητές αναφέρθηκαν, μεταξύ άλλων, στη διαδικασία κατοχύρωσης βιομηχανικών σχεδίων στην Ελλάδα και το εξωτερικό, το δίκαιο αποζημίωσης, τη γένεση της ευθύνης αποζημίωσης για προσβολή δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και τον τρόπο υπολογισμού της ζημίας, τα ιδιαίτερα ζητήματα που ανακύπτουν όταν οι συμβάσεις διανομής και αντιπροσωπείας στη Μόδα υλοποιούνται με παραγωγό αλλοδαπή εταιρεία και διανομέα ή αντιπρόσωπο Έλληνα φυσικό ή νομικό πρόσωπο, τις περιπτώσεις αναγνώρισης πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων στον χώρο της Μόδας, τη διαφορετικότητα και την ανάγκη μιας επιχείρησης να εξελίσσεται και να διαφοροποιείται προκειμένου να είναι ανταγωνιστική στην αγορά και, τέλος, τους βασικούς τομείς της Μόδας, οι οποίοι μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο προστασίας βάσει δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας: ενδυματολογικές δημιουργίες, υφάσματα, σχέδια Μόδας και πατρόν, επιδείξεις Μόδας.

 

Η επόμενη συνεδρία, «Fashion Tech» εξέτασε, με συντονιστή τον Γιώργο Κοσνετζώφ, Μηχανικό Δικτύων και Τεχνολογιών Internet, Quantum Business & IT Solutions, την εξέλιξη του διαδικτυακού τοπίου της Μόδας και τις απορρέουσες νομικές προκλήσεις, υπογραμμίζοντας την πολυπλοκότητα εφαρμογής ενός πλαισίου κανόνων σε εμπορικές δραστηριότητες, οι οποίες διεξάγονται στο αχανές ηλεκτρονικό περιβάλλον. Οι παρουσιάσεις αφορούσαν τη θέση του fashion blog, ως μορφή εμπορικής επικοινωνίας στην ψηφιακή εποχή, το 3d-printing στη Μόδα και τα απορρέοντα, εκ της καινοτόμου αυτής τεχνολογίας, ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας, την ευθύνη των παρόχων υπηρεσιών Internet για προσβολές δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας - υπό το πρίσμα των πρόσφατων νομολογιακών εξελίξεων, την πρόσφατη απόφαση Cartier v BskyB των βρετανικών δικαστηρίων, η οποία άνοιξε το δρόμο για την επιβολή ασφαλιστικών μέτρων που υποχρεώνουν τους παρόχους υπηρεσιών Internet να εμποδίζουν την πρόσβαση σε ιστοσελίδες που παραβιάζουν δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, τη δυνατότητα και τις προϋποθέσεις προστασίας των hashtags ως σημάτων - τα οφέλη και τους κινδύνους κατοχύρωσης τους από μια επιχείρηση και, τέλος, τις πρακτικές νομικές συμβουλές για τα πρώτα βήματα ενός online start-up.

 

Το Συνέδριο ολοκληρώθηκε με την 4η Συνεδρία «Μόδα και Διαμεσολάβηση», με συντονίστρια τη σχεδιάστρια Ελένη Κυριάκου, κατά την οποία επισημάνθηκε η ανάγκη εφαρμογής εναλλακτικών τρόπων επίλυσης των διαφορών, όπως είναι χαρακτηριστικά οι διαπραγματεύσεις και η διαμεσολάβηση. Οι ομιλητές ανέδειξαν τα πλεονεκτήματα επιλογής των εν λόγω μεθόδων, προκειμένου να επιλυθεί η ανακύπτουσα, μεταξύ των μερών, διαφορά, χωρίς ωστόσο να θίγονται οι επαγγελματικές τους σχέσεις, ώστε να μην αποκλείεται το ενδεχόμενο συνεργασίας τους και στο μέλλον.

 

Με την ολοκλήρωσή του το Συνέδριο, απήντησε σε ερωτήματα, αλλά αναμφίβολα δημιούργησε ακόμη περισσότερα. Σε κάθε περίπτωση, είναι βέβαιο ότι ανέδειξε το Δίκαιο της Μόδας ως έναν αυτόνομο και σεβαστό κλάδο δικαίου και έτσι, το FashionLawConference θα γίνει θεσμός. Μάλιστα, χάρη στην ιδιαίτερα θετική ανταπόκριση συμμετεχόντων και ομιλητών, από του χρόνου δεν θα πρόκειται απλώς για μια ατομική πρωτοβουλία, αλλά το ετήσιο, πλέον, Συνέδριο, θα υπάγεται στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του (υπό σύσταση) πρώτου, καινοτόμου και κατάλληλου να προωθήσει τη συνεργασία Μόδας και Δικηγορίας, GREEK FASHION LAW ASSOCIATION.

Από τη στιγμή που είχα την ιδέα για τη διοργάνωση του 1st Fashion Law Conference, μέχρι και την υλοποίησή του, με την πολύτιμη βοήθεια της δικηγόρου και συνεργάτιδας μου Ιωάννας Λαγουμίδου, είχα έναν και μόνο στόχο: να αντιληφθούν οι συμμετέχοντες τι ακριβώς είναι αυτό το “Fashion Law”. Θα ήθελα, στο σημείο αυτό, να επισημάνω τι δεν είναι: δεν είναι επίδειξη Μόδας και σίγουρα δεν αφορά στυλιστικές συμβουλές για το καθημερινό ντύσιμο των δικηγόρων. Δεν είναι περιττή, προκλητική πολυτέλεια εν καιρώ κρίσης, ούτε πρόκειται για κάτι νέο. Δεν είναι κάτι παραπάνω από υπάρχοντες κλάδους δικαίου οι οποίοι, προσαρμοζόμενοι στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του χώρου της Μόδας, συνδυάζονται για τον πιο στοχευμένο και ολοκληρωμένο χειρισμό των ζητημάτων που απορρέουν από το σύνολο των δραστηριοτήτων στη συγκεκριμένη βιομηχανία. Για να αντιληφθεί κάποιος την ιδιαίτερη σχέση Δικαίου και Μόδας, αρκεί μια σύντομη αναδρομή στην εισήγησή μου περί αισθητικής λειτουργικότητας, κατά την οποία εξήγησα ότι το χρώμα αποτελεί πολύτιμο εργαλείο στην παλέτα του σχεδιαστή και ουσιώδες συστατικό του ανταγωνισμού στην ελεύθερη αγορά και, ως εκ τούτου, η κατοχύρωσή του στο χώρο της Μόδας γεννά προβληματισμούς οι οποίοι, όμως, δεν απαντώνται σε άλλες αγορές.

Εν κατακλείδι, η ραγδαία ανάπτυξη της Μόδας στην Ελλάδα είναι μια πραγματικότητα – κάθε χρόνο εμφανίζονται ολοένα και περισσότεροι νέοι σχεδιαστές, με όραμα, καινοτόμες ιδέες και επιχειρηματικό πλάνο. Η ανάγκη προστασίας των δημιουργημάτων και των δραστηριοτήτων των νέων αυτών σχεδιαστών είναι επίσης μια πραγματικότητα. Αυτό που, δυστυχώς, απέχει πολύ από την πραγματικότητα, είναι η συνειδητοποίηση, από δημιουργούς, επιχειρηματίες, αλλά και τους ίδιους τους δικηγόρους, ότι όλη η πορεία από τη δημιουργία, στην προστασία και στην εξωδικαστική επίλυση (τυχόν) διαφορών, πρέπει να εδράζεται σε ένα άρτια δομημένο νομικό πλαίσιο, αλλά όχι σε εκείνο που εφαρμόζεται σε οιαδήποτε εμπορική δραστηριότητα – σε ένα άλλο, κομμένο και ραμμένο στα μέτρα της Μόδας. Sur Mesure.

 

*Η Αλεξάνδρα Bαρλά είναι Δικηγόρος Αθηνών, με LLM στο International Business Law. Ειδικεύεται στο Εμπορικό Δίκαιο και τη Διανοητική Ιδιοκτησία και είναι η διοργανώτρια του 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για το Δίκαιο και τη Μόδα “Fashioning the Law: Create – Protect – Mediate” και ιδρυτικό μέλος του Greek Fashion Law Association.

acronyms TM

Γράφει η Μαριάννα Κατρακάζη

 

Αρκτικόλεξο ή Ακρωνύμιο ονομάζεται ο σύντομος τρόπος γραφής που παράγεται από τα αρχικά γράμματα ή τις συλλαβές των λέξεων μιας επωνυμίας ή φράσης. Μπορεί να κατοχυρωθεί μία τέτοια συντομογραφία σαν εμπορικό σήμα; Με μία πρώτη ματιά, η απάντηση θα ήταν αρνητική. Τούτο διότι ένα αρκτικόλεξο δεν φέρει συγκεκριμένο εννοιολογικό περιεχόμενο με αποτέλεσμα να καθίσταται δυσχερής η διάκριση προϊόντων/υπηρεσιών. Ωστόσο, πολλά ακρωνύμια έχουν καθιερωθεί ως σήματα φήμης στην διεθνή αγορά. Ο χώρος της μόδας άλλωστε βρίθει από τέτοια παραδείγματα: DKNY (DonnaKaranNewYork), YSL (YvesSaintLaurent), LV (LouisVuitton) κλπ., ενώ και στον κλάδο της αυτοκινητοβιομηχανίας συναντάμε τις διάσημες εταιρείες BMW (BayerischeMotorenWerke) και VW (Volkswagen).

Πράγματι, η κατοχύρωση ενός ακρωνυμίου ως εμπορικό σήμα προβλέπεται νομοθετικά. Στην Ελλάδα, το άρθρο 121 του νόμου 4072/2012 ορίζει, μεταξύ άλλων «[…] Μπορούν να αποτελέσουν σήμα ιδίως λέξεις, ονόματα, επωνυμίες, ψευδώνυμα, απεικονίσεις, σχέδια, γράμματα[…]». Επομένως το ακρωνύμιο το οποίο απαρτίζεται από μία σειρά γραμμάτων, εμπίπτει στην έννοια του άρθρου 121. Αντίστοιχη προστασία προβλέπεται στη γαλλική έννομη τάξη[1] αλλά και στις ΗΠΑ[2]. Πολλές εταιρείες προσφεύγουν σε αυτή την πρακτική, καθώς κατοχυρώνουν ως εμπορικό σήμα ένα αρκτικόλεξο το οποίο απαρτίζεται από κοινούς όρους οι οποίοι δεν θα μπορούσαν να προστατευτούν ως εμπορικό σήμα λόγω ελλείψεως διακριτικού χαρακτήρα.

Οι προϋποθέσεις λοιπόν για την επιτυχή κατοχύρωση ενός ακρωνυμίου ως εμπορικό σήμα συνοψίζονται ως εξής:

Πρώτον, όπως ισχύει για κάθε εμπορικό σήμα, το ακρωνύμιο πρέπει να διακρίνει τα προϊόντα/ υπηρεσίες για τα οποία προορίζεται. Δεύτερον, πρέπει να φέρει διακριτικό χαρακτήρα αυτόνομο από τις λέξεις που το απαρτίζουν. Ακόμα και αν οι επιμέρους λέξεις μπορούν ή έχουν ήδη κατοχυρωθεί ως εμπορικό σήμα, η προστασία δεν επεκτείνεται αυτομάτως στο αρκτικόλεξο. Ο δικαιούχος πρέπει να υποβάλει διαφορετική αίτηση για προστασία του ακρωνυμίου ως εμπορικό σήμα. Tο Δικαστήριο της ΕΕ έχει κρίνει άλλωστε πως ένα λεκτικό σήμα στερείται διακριτικού χαρακτήρα όταν αποτελείται από την παράθεση ενός περιγραφικού συνδυασμού λέξεων, και γίνεται αντιληπτό από το κοινό ως συντομογραφία αυτών των λέξεων [3].

Αντίστροφα, τα δικαστήρια των ΗΠΑ έχουν δεχτεί ότι ένα αρκτικόλεξο μπορεί να κατοχυρωθεί ως εμπορικό σήμα ακόμα και στην περίπτωση που οι επιμέρους λέξεις στερούνται διακριτικού χαρακτήρα [4]. Επομένως, η εξέταση του ακρωνυμίου για την κατοχύρωσή του ως εμπορικό σήμα είναι ανεξάρτητη από τις λέξεις που το αποτελούν. Σε εξαιρετική περίπτωση μπορεί η προστασία να επεκταθεί και στο αρκτικόλεξο ενός εμπορικού σήματος, χωρίς αυτό να έχει κατοχυρωθεί από το δικαιούχο, μέσω του «δόγματος δημόσιας χρήσης» [5]. Δηλαδή, πρέπει η συντομογραφία αυτή να έχει καθιερωθεί στη συνείδηση του καταναλωτικού κοινού έπειτα από εκτεταμένη χρήση της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το εμπορικό σήμα «Coke», συντομογραφία της Coca Cola που γεννήθηκε με αυτό τον τρόπο.

Μετά την κατοχύρωση ανακύπτουν ζητήματα απομίμησης, ή ακόμη και αθέμιτου ανταγωνισμού στη ζωή ενός εμπορικού σήματος. Ιδιαίτερα στην περίπτωση των ακρωνυμίων, η έννοια του κινδύνου σύγχυσης είναι αρκετά δυσνόητη και μπορεί να εξεταστεί μόνο in concreto. Η προσθήκη ενός μόνο επιπλέον γράμματος ή άλλου στοιχείου αρκεί για να αποσοβηθεί ο κίνδυνος σύγχυσης μεταξύ δύο ακρωνυμίων; Η ομοιότητα προϊόντων/υπηρεσιών κρίνεται καθοριστικής σημασίας για την εξέταση του κινδύνου σύγχυσης ανάμεσα σε δύο αρκτικόλεξα: τα γαλλικά δικαστήρια έχουν δεχτεί ότι υπάρχει τέτοιος κίνδυνος ανάμεσα στο εταιρικό εμπορικό σήμα «IPME» και την κοινόχρηστη ένδειξη «PME» η οποία χρησιμοποιείται ευρέως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (petites et moyennes entreprises). Αντιθέτως, έχει κριθεί ότι δεν υπάρχει κίνδυνος σύγχυσης ανάμεσα στα σήματα «FSF» και «FASF», καθώς ο κοινωνικός και πολιτιστικός σκοπός των δύο φορέων στους οποίους ανήκουν τα σήματα δεν είναι ο ίδιος, μήτε υφίσταται σχέση ανταγωνισμού μεταξύ τους [6].

Το ακρωνύμιο ως εμπορικό σήμα έχει στρατηγική σημασία για μία επιχείρηση, καθώς πρόκειται για μία ένδειξη που αποτυπώνεται εύκολα στη συνείδηση του καταναλωτή. Έτσι, μπορούν να εξοικονομηθούν σημαντικά ποσά από διαφημίσεις που απλώς στοχεύουν στο να καταστεί το εμπορικό σήμα γνωστό στο καταναλωτικό κοινό. Ωστόσο, η έξυπνη επιλογή ενός αρκτικόλεξου δεν αποτελεί εύκολη υπόθεση, καθώς ο ενδιαφερόμενος θα πρέπει να επιλέξει όχι μόνο τον από άποψης marketing καταλληλότερο συνδυασμό γραμμάτων, αλλά και εκείνον που θα είναι νομικά πιο ισχυρός σε περίπτωση πιθανής απομίμησης από έναν ανταγωνιστή: με άλλα λόγια, την επιλογή ενός αρκτικόλεξου με ισχυρό διακριτικό χαρακτήρα που θα συμβάλει στην αποτελεσματικότερη προστασία του σήματος.

 

[1] Γαλλικός Κώδικας Διανοητικής Ιδιοκτησίας, άρθρο L.-711-1: «tous les signes susceptibles de représentation graphique, tels que les mots, les chiffres, les assemblages de lettres, peuvent constituer une marque».

[2] http://www.inta.org/INTABulletin/Pages/ProtectingAcronymsUnderUSTrademarkLaw.aspx

[3] ΔΕΕ, υπόθ. C-90/11.

[4] Welding Services Inc. v. Forman, 509 F.3d 1351 (11th Cir. 2007).

[5] Public use doctrine, 4th Circuit in the George & Co. v. Imagination Entertainment Ltd. et al., 2009.

[6] http://www.usinenouvelle.com/article/peut-on-proteger-un-sigle-ou-une-abreviation.N39612

 

Photo credits: http://www.sporcle.com/

logoipday 2015 600

 

Γράφει ο Θεόδωρος Χίου*

Η 26η Απριλίου κάθε έτους έχει καθιερωθεί διεθνώς ως η Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας. Η μέρα αυτή αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση του κοινού για τη συμβολή της πνευματικής ιδιοκτησίας, των ευρεσιτεχνιών, των σημάτων και των σχεδίων στην καθημερινή ζωή. Παράλληλα υπενθυμίζει τη σημασία προστασίας της δημιουργικότητας και της καινοτομίας αλλά και την ανάγκη σεβασμού των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται από το δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας στους δημιουργούς, εφευρέτες, ερευνητές και λοιπούς καινοτόμους φορείς ως αντάλλαγμα για την προσφορά τους στην ολότητα.

Η Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας εορτάζεται και στην Ελλάδα. Εντούτοις, ο εορτασμός της Ημέρας αυτής προκαλεί αμηχανία, για δύο βασικούς λόγους.

Αφενός, ο όρος «Διανοητική Ιδιοκτησία» εξακολουθεί και δημιουργεί απορία. Ο όρος «Διανοητική Ιδιοκτησία» έχει καθιερωθεί νομοθετικά στη χώρα μας με τη διάταξη του άρθρου 8 παρ. 18 του Ν. 2557/1997. Σύμφωνα με αυτή, «ο διεθνής όρος «propriété intellectuelle (intellectual property)» αποδίδεται στην ελληνική γλώσσα με τον όρο «διανοητική ιδιοκτησία» και περιλαμβάνει τόσο την πνευματική ιδιοκτησία (propriété littéraire et artistique ή droit d’auteur, copyright) και τα συγγενικά δικαιώματα, όσο και τη βιομηχανική ιδιοκτησία (propriété industrielle, industrial property), όπως εφευρέσεις και σήματα». Σε αντίθεση με τους ευρύτατα αναγνωρίσιμους όρους της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας, η ενσωμάτωση του όρου «διανοητική ιδιοκτησία» στην ελληνική έννομη τάξη είναι αρκετά περιορισμένη. Η σύγχυση με τον όρο "πνευματική ιδιοκτησία" υφίσταται ακόμα και σε νομοθετικό επίπεδο. Για παράδειγμα, στο Νόμο 2290/1995, ο οποίος επικυρώνει τη διεθνή συνθήκη TRIPs και στην επίσημη ελληνική μετάφραση του Κανονισμού υπ’ αριθμ. 1383/2003 της 22ας Ιουλίου 2003, ο όρος “intellectual property” αποδίδεται εσφαλμένα ως «πνευματική ιδιοκτησία».

Αφετέρου, ο όρος «Διανοητική Ιδιοκτησία» προτάσσει τη συστηματική ενοποίηση του κλάδου του δικαίου των άυλων αγαθών και προτάσσει την οριζόντια αλλά όχι ισοπεδωτική προσέγγιση της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Μολαταύτα, η ελληνική πραγματικότητα χαρακτηρίζεται ακόμα από την ύπαρξη σαφούς διαχωρισμού ανάμεσα στην πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία σε πολλά επίπεδα. Η ως επί το πλείστον διακριτή προσέγγιση στη θεωρία, η απουσία ενιαίας προσέγγισης του κλάδου στη νομική εκπαίδευση, η τριχοτόμηση των αρμόδιων φορέων σε διοικητικό επίπεδο και η πολυδιάσπαση της νομοθεσίας του δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας είναι απλώς κάποια ενδεικτικά παραδείγματα που καταδεικνύουν την απουσία συστηματικής ενότητας του κλάδου στην Ελλάδα.

Με βάση τις ανωτέρω σκέψεις, η Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας στην Ελλάδα είναι περισσότερο ημέρα στοχασμού παρά εορτασμού. Διότι, η «Διανοητική Ιδιοκτησία», ως όρος και δικαιικός κλάδος, εξακολουθεί να παραμένει εν πολλοίς εκτός ελληνικής (νομικής) πραγματικότητας, παρά το γεγονός ότι είναι ευρύτατα διαδεδομένος σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο και παρά τη νομοθετική του αναγνώριση [1]. Πάντως, φαίνεται χρησιμότερο να εκλάβουμε την Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας ως υπενθύμιση σκέψης και δράσης, προς την εκπλήρωση του οράματος που ο Καθηγητής Γ. Κουμάντος εξέφραζε ήδη πριν είκοσι χρόνια [2]: τη θεμελίωση και εμπέδωση ενός συστηματικά ενοποιημένου Δικαίου Διανοητικής Ιδιοκτησίας στην Ελλάδα.

 

* Ο Δρ Θεόδωρος Χίου είναι δικηγόρος, ειδικός σύμβουλος σε θέματα διανοητικής ιδιοκτησίας και ιδρυτής του iprights.gr

 

[1] Για εκτενέστερη ανάλυση του ζητήματος, βλ. Θ. Χίου, «Ο όρος «Διανοητική Ιδιοκτησία» και η ένταξή του στην ελληνική έννομη τάξη», ΔιΜΕΕ, 1/2011, σελ. 174 επ.

[2] Γ. Κουμάντος, «Διανοητική Ιδιοκτησία», ΕλλΔνη, 1994, σελ. 1464 επ.

 

Photo Credits: © Keith Haring Foundation

eu copryght

Γράφει η Τατιάνα Συνοδινού*

 

Το 2015 προβλέπεται να είναι μια καυτή χρονιά για το ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας. Η αναμόρφωση του ευρωπαϊκού δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας είναι ψηλά στην ατζέντα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία προωθεί πλέον ανοιχτά το μοντέλο όχι απλά ενός εναρμονισμένου, αλλά ενός ενοποιημένου και απλοποιημένου δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας χάριν της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής πολιτιστικής βιομηχανίας.

Σε μια ενιαία ψηφιακή αγορά (Digital Single Market), οι εθνικές δικαιικές ιδιαιτερότητες εκλαμβάνονται ως εμπόδια για την απρόσκοπτη διασυνοριακή παροχή και ροή πολιτιστικών περιεχομένων. Πράγματι, όπως σημειώνεται στην σχετική ιστοσελίδα της Επιτροπής, καθώς οι ψηφιακές τεχνολογίες δεν γνωρίζουν σύνορα, δεν έχει πλέον νόημα να έχει κάθε χώρα της ΕΕ τους δικούς της κανόνες σχετικά με τις υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών, τα πνευματικά δικαιώματα, την προστασία δεδομένων ή τη διαχείριση του ραδιοφάσματος .

Για πολλούς (δημιουργούς και άλλους δικαιούχους πνευματικών δικαιωμάτων, οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης), αυτές οι κοινοτικές εξαγγελίες ακούγονται περισσότερο ως απειλές. Η ευρωπαϊκή πολιτιστική βιομηχανία είναι ένα πολύτιμο αγαθό που αποφέρει ετησίως 540 δισεκατομμύρια ευρώ και 7.000.000 θέσεις εργασίας, το οποίο, όπως υποστηρίζουν, δεν πρέπει να διαταραχθεί με την εξασθένιση ή την υποβάθμιση της χορηγούμενης από το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας . Αντίθετα, χρήστες και καταναλωτές βλέπουν τις πρωτοβουλίες αυτές ως μια χρυσή ευκαιρία ώστε το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας να γίνει πιο ευέλικτο και φιλικό προς τους χρήστες.

Στο πλαίσιο αυτό, εκρηκτικές αναμένονται να είναι οι συζητήσεις τον προσεχή Μάιο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου θα συζητηθεί η έκθεση της ευρωβουλευτού του Γερμανικού κόμματος των Πειρατών Julia Reda για την αναμόρφωση και το μέλλον της πνευματικής ιδιοκτησίας. Η έκθεση, η οποία δημοσιοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2015, κάνει λόγο για την ανάγκη μιας βαθιάς αναδόμησης της πνευματικής ιδιοκτησίας με στόχο την διευκόλυνση της διασυνοριακής κυκλοφορίας έργων και της πρόσβασης στη γνώση και τον πολιτισμό. Μεταξύ άλλων, προτείνει την μη χορήγηση πνευματικών δικαιωμάτων σε έργα που δημιουργούνται ως εκτέλεση δημόσιου καθήκοντος από κυβερνητικούς και άλλους δημόσιους φορείς και οργανισμούς, την κατάργηση της αρχής της εδαφικότητας, την καθιέρωση της δυνατότητας αποποίησης των πνευματικών δικαιωμάτων από τους δημιουργούς ώστε το έργο να καταπίπτει στον δημόσιο τομέα, την αναβάθμιση όλων των εξαιρέσεων της Οδηγίας 2001/29 ως υποχρεωτικών, την μείωση της διάρκειας προστασίας από τα 70 στα 50 χρόνια μετά τον θάνατο του δημιουργού κ.α.. Ενώ έχουν ήδη γίνει 556 τροποποιήσεις στην έκθεση ως τώρα , διάφοροι φορείς και οργανισμοί έχουν ταχθεί υπέρ ή κατά των προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων. Στο πλαίσιο αυτό, το προσχέδιο έκθεσης έχουν υποστηρίξει η Διεθνής Ένωση Αρχείων και Βιβλιοθηκών IABD και η ένωση ‐ ομπρέλα των εθνικών ενώσεων και θεσμών για τις βιβλιοθήκες, την πληροφόρηση, την τεκμηρίωση και τα αρχεία στην Ευρώπη EBLIDA , ενώ την ίδια κατεύθυνση ακολουθεί και το «London Manifesto» , διακήρυξη της ένωσης επαγγελματιών στον τομέα της πληροφόρησης CILIP και της ένωσης βιβλιοθηκών και αρχείων «Libraries and Archives Copyright Alliance (LACA)» το οποίο υποστηρίζει την βαθύτερη εναρμόνιση των εξαιρέσεων, την αναγωγή τους σε δικαιώματα των χρηστών και την εισαγωγή μιας ανοιχτής ρήτρας τύπου «fair use” στο ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας.
Κατά της μεταρρύθμισης της Οδηγίας 2001/29 και ευρύτερα του ευρωπαϊκού δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας έχει ταχθεί το Γαλλικό Συμβούλιο Πνευματικής Ιδιοκτησίας, όπου εκφράζονται ανησυχίες για τις αρνητικές συνέπειες της προωθούμενης μεταρρύθμισης και υποστηρίζεται μια πιο ενεργή ανάμιξη των διαμεσολαβητών στην καταπολέμηση της διαδικτυακής πειρατείας στο πλαίσιο μιας παράλληλης αναθεώρησης της Οδηγίας 2000/31 για το ηλεκτρονικό εμπόριο. Την αναθεώρηση αυτής της Οδηγίας, ώστε να αυξηθεί η ευθύνη των διαμεσολαβητών έχει υποστηρίξει σε πρόσφατη διακήρυξη της και η Διεθνής Ένωση Πνευματικής Ιδιοκτησίας (ALAI) (ALAI resolution 2015_ENG).

Επομένως, το ερώτημα είναι: Ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας, quo vadis; Ας ευχηθούμε, πέρα από την ψυχρή λογική των lobby και των μεγάλων εταιριών της τεχνολογίας για τις οποίες τα πνευματικά δημιουργήματα είναι απλά «περιεχόμενα», το νέο πρόσωπο της πνευματικής ιδιοκτησίας που θα προκύψει να μην είναι απλά μοντέρνο, αλλά ανθρώπινο.

 

* Η κυρία Τατιάνα Συνοδινού είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Ιδιωτικού Δικαίου στο Τμήμα Νομικής του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. | http://tatianasinodinou.eu/

 

Αναδημοσίευση με την ευεγενική άδεια της συγγραφέως από: http://tatianasinodinou.eu/2015/04/2015-%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%AF%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CE%BF-%CF%80%CE%BD%CE%B5%CF%85%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80/#more-344

 

 

 

IMG 4420small

 

A person who never made a mistake never tried anything new

-Albert Einstein

 

 

 

 

 

 

 

Η διανοητική ιδιοκτησία, γνωστή διεθνώς ως Intellectual Property (IP), είναι το κατεξοχήν δίκαιο προστασίας της καινοτομίας και της δημιουργικότητας. Στη διανοητική ιδιοκτησία συμπεριλαμβάνεται κάθε δικαίωμα επί άυλου αγαθού το οποίο απορρέει από διανοητική δραστηριότητα. Έτσι, το δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας υπό ευρεία έννοια καλύπτει τομείς όπως η πνευματική ιδιοκτησία, τα συγγενικά δικαιώματα, τα σχέδια και τα υποδείγματα, οι ευρεσιτεχνίες, τα σήματα και τα διακριτικά γνωρίσματα, η τεχνογνωσία και τα εμπορικά απόρρητα.

Στις μέρες μας, το δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας αποτελεί έναν από τους πιο ανερχόμενους και κρίσιμους κλάδους δικαίου, ιδίως λόγω της σημασίας του ως θεμέλιο μιας οικονομίας που βασίζεται στην καινοτομία και τη γνώση. Το ελληνικό δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας, ακολουθώντας και τις διεθνείς εξελίξεις, αναπτύσσεται, διαμορφώνεται και μεταβάλλεται ταχύτατα. Αυτό καθιστά χρήσιμη και αναγκαία την παροχή επικαιροποιημένης πληροφόρησης, σχολιασμού και προβληματισμού γύρω από ζητήματα και εξελίξεις του δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας στην Ελλάδα από εξειδιξευμένους και καταρτισμένους νομικούς στον εν λόγω κλάδο.

Το νομικό site IPrights.gr δημιουργήθηκε για να καλύψει αυτήν ακριβώς την ανάγκη. Στο IPrights.gr συγκεντρώνονται και προβάλλονται σημαντικές εξελίξεις και επικαιρότητα από την Ελλάδα, σταχυολογείται σε περιλήψεις και σχολιάζεται επίκαιρη ελληνική νομολογία, περιέχεται ενημερωμένη συλλογή νομοθεσίας του ελληνικού δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας και φιλοξενείται στήλη στην οποία παρουσιάζονται γνώμες και άρθρα σχετικά με το δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας και ευρύτερα το δίκαιο της καινοτομίας και των νέων τεχνολογιών. Παράλληλα, σημαντικές  εξελίξεις και δικαστικές αποφάσεις αλλά και επικαιροποιημένη νομοθεσία της διανοητικής ιδιοκτησίας είναι διαθέσιμα και στην αγγλική γλώσσα, σε μια προσπάθεια να καταστεί το ελληνικό δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας προσιτό και εκτός Ελλάδας.

Το IPrights.gr απευθύνεται αφενός σε νομικούς οι οποίοι επιθυμούν να λαμβάνουν επικαιροποιημένη ενημέρωση και να διαβάζουν σκέψεις και γνώμες γύρω από το χώρο της διανοητικής ιδιοκτησίας ή ακόμα και να συμβάλλουν με άρθρα, σχόλια ή απόψεις για ζητήματα που αφορούν τον εν λόγω κλάδο. Αφετέρου, αποσκοπεί να επιτρέψει στους δικαιούχους και χρήστες δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας να αντλήσουν κάποιες πληροφορίες και να εξοικειωθούν για ζητήματα και εξελίξεις που σχετίζονται με το περιεχόμενο και την εφαρμογή του δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας.

Έχοντας ως σημείο εκκίνησης την Ελλάδα, επιθυμούμε να δημιουργήσουμε ένα σύγχρονο και δυναμικό ψηφιακό πόλο ενημέρωσης και διαλόγου στον τομέα του δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας. Σας καλωσορίζουμε λοιπόν με χαρά στο IPrights.gr! Μπορείτε να έρθετε σε επικοινωνία με την ομάδα του IPrights.gr μέσω email στη διεύθυνση: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. ή μέσω της σελίδας μας στο Facebook: https://www.facebook.com/IPrightsGR.

Αθήνα, Μάρτιος 2015

 

Θεόδωρος Χίου

 Δ.Ν., Δικηγόρος

Ιδρυτής και διαχειριστής του IPrights.gr


 

signature

 


stemsΤην έννοια των «ανθρωπίνων εμβρύων» του άρθρου 6 παρ. 2 της Οδηγίας 98/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6ης Ιουλίου 1998 για την έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων [1] κλήθηκε να ερμηνεύσει εκ νέου το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την από 18 Δεκεμβρίου 2014 απόφασή του στην υπόθεση C-364/13 (International Stem Cell Corporation κατά Comptroller General of Patents, Designs and Trade Marks).

Αιτία για την έκδοση της εν λόγω απόφασης στάθηκε η δικαστική διένεξη ανάμεσα στο Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας του Ηνωμένου Βασιλείου (UK Intellectual Property Office) και της εταιρείας βιοτεχνολογίας International Stem Cell Corporation. Το Γραφείο αρνήθηκε να απονείμει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για μία εφεύρεση βιολογικού υλικού (χρήση ενεργοποιημένων με παρθενογένεση (μη γονιμοποιημένων) ανθρώπινων ωαρίων) της εταιρείας καθότι έκρινε πως αφορά «χρήση ανθρωπίνου εμβρύου για βιομηχανικούς/εμπορικούς σκοπούς».


Το High Court of Justice (ανώτατο δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου) που κλήθηκε να αποφασίσει επί της υπόθεσης, έθεσε το εξής προδικαστικό ερώτημα στο ΔΕΕ:


«Περιλαμβάνονται τα μη γονιμοποιημένα ανθρώπινα ωάρια των οποίων η διαίρεση και περαιτέρω ανάπτυξη έχει ενεργοποιηθεί με παρθενογένεση και τα οποία, σε αντίθεση με τα γονιμοποιημένα ωάρια, περιέχουν μόνον πολυδύναμα κύτταρα και δεν είναι ικανά να αναπτυχθούν σε ανθρώπινα όντα, στην έννοια «ανθρώπινα έμβρυα» του άρθρου 6, παράγραφος 2, στοιχείο γ’, της οδηγίας 98/44[…];» 


Η Οδηγία 98/44/ΕΚ οριοθετεί το αντικείμενο των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας επί βιοτεχνολογικών εφευρέσεων. Πιο συγκεκριμένα, δεν μπορούν να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας oι εφευρέσεις των οποίων η εμπορική εκμετάλλευση αντίκειται στη δημόσια τάξη ή στα χρηστά ήθη (άρθρο 6 παρ. 1) και συγκεκριμένα οι χρήσεις ανθρωπίνων εμβρύων για βιομηχανικούς ή εμπορικούς σκοπούς, (άρθρο 6 παρ. 2)


Το Δικαστήριο, ερμηνεύοντας την επίμαχη διάταξη, έκρινε πως για να χαρακτηριστεί μία εφεύρεση ως εμπίπτουσα στην ως άνω απαγόρευση σχετικά με ανθρώπινο έμβρυο, απαιτείται όχι  μόνο η ύπαρξη ανθρωπίνου ωαρίου, αλλά και η εγγενής δυνατότητά του να αναπτυχθεί σε ανθρώπινο ον. Κατά συνέπεια, ένα μη γονιμοποιημένο ανθρώπινο ωάριο το οποίο οδηγήθηκε σε διαίρεση και σε πολλαπλασιασμό μέσω παρθενογενέσεως, παρά το γεγονός ότι αρχίζει έναν μηχανισμό αναπτύξεως, δεν αποτελεί «ανθρώπινο έμβρυο» per se, παρά μόνο εάν διαθέτει εγγενώς τη δυνατότητα αναπτύξεως σε ανθρώπινο ον.


Με την απόφαση αυτή, το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6 παρ. 2 εδ. γ’ της Οδηγίας 98/44/ΕΚ περιορίζεται ακόμα περισσότερο. Πράγματι, η κατοχύρωση ενός ανθρωπίνου εμβρύου με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας απαγορεύεται μόνο στην περίπτωση που συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις: αφενός το ανθρώπινο έμβρυο χρησιμοποιείται για εμπορικούς ή βιομηχανικούς σκοπούς [2], και αφετέρου έχει την δυνατότητα εγγενούς ανάπτυξής του σε ανθρώπινο ον.

Η παρούσα απόφαση αποτελεί αναθεώρηση της νομολογίας του Δικαστηρίου όπως διαμορφώθηκε με την απόφαση Brüstle της 18ης Οκτωβρίου 2011 (υπόθεση C-34/10). Σύμφωνα με την τελευταία, στην έννοια των «ανθρώπινων εμβρύων» περιλαμβάνονταν τα μη γονιμοποιημένα ανθρώπινα ωάρια των οποίων η διαίρεση και η περαιτέρω ανάπτυξη έχει ενεργοποιηθεί με παρθενογένεση, εφόσον τα ωάρια αυτά, όπως τα έμβρυα που προκύπτουν από γονιμοποίηση ωαρίου, ήταν ικανά να ενεργοποιήσουν τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος.


Αξίζει να σημειωθεί πάντως πως παρ’ ότι αναγνωρίζεται η ανάγκη ενιαίας ερμηνείας της έννοιας του «ανθρωπίνου εμβρύου» εντός του εδάφους της Ένωσης, το Δικαστήριο παραπέμπει τελικώς στον εθνικό δικαστή να κρίνει σε ποιες περιπτώσεις το ανθρώπινο ωάριο έχει τη δυνατότητα εγγενούς ανάπτυξης σε ανθρώπινο ον. Έτσι, τώρα ο Βρετανός δικαστής θα πρέπει να εξακριβώσει αν, υπό το πρίσμα των αρκούντως αποδεδειγμένων και επικυρωθεισών από τη διεθνή ιατρική επιστήμη γνώσεων,  τα μη γονιμοποιημένα ωάρια που αποτελούν το αντικείμενο των αιτήσεων καταχωρίσεως εταιρείας έχουν την απαιτούμενη εγγενή δυνατότητα αναπτύξεως σε ανθρώπινο ον.

 Μαριάννα Κατρακάζη

[1] Η εν λόγω Οδηγία προσαρμόστηκε στην ελληνική νομοθεσία με το Προεδρικό Διάταγμα 321/2001 «Προσαρμογή στην Οδηγία 98/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων».

[2] Αντίθετα επιτρέπονται οι εφευρέσεις με θεραπευτικό/ διαγνωστικό σκοπό. Αξιοσημείωτο είναι ότι στο προηγούμενο σχέδιο της οδηγίας αποκλειόταν εντελώς η χρήση των εμβρύων, δηλαδή δεν γινόταν δεκτή ούτε για θεραπευτικούς σκοπούς. Αλεξάνδρα Μικρουλέα, Δ.Ν. Δικηγόρος, «Η κατοχύρωση των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων», ΕΕμπΔ 2000, σελ. 262 επ.