worldipday2019

H αφίσα του WIPO για την Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας 2019

 

Γράφει ο Θεόδωρος Χίου*

 

Η 26η Απριλίου κάθε έτους έχει καθιερωθεί διεθνώς ως η Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας. Η ημέρα αυτή αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση του κοινού για τη χρησιμότητα και τη συμβολή της πνευματικής ιδιοκτησίας, των ευρεσιτεχνιών (πατέντες), των σημάτων και των σχεδίων στην καθημερινή ζωή. Παράλληλα υπενθυμίζει τη σημασία προστασίας της δημιουργικότητας και της καινοτομίας αλλά και την ανάγκη σεβασμού των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται από το δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας στους δημιουργούς, εφευρέτες, ερευνητές και λοιπούς καινοτόμους φορείς ως αντάλλαγμα για την προσφορά τους στην ολότητα.

Για το 2019, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Διανοητικής Ιδιοκτησίας επέλεξε να αφιερώσει την ημέρα στον κόσμο του αθλητισμού και τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας που συνδέονται με αυτόν, υπό τον τίτλο εκστρατείας: Reach for Gold: IP and Sports.

Στο πλαίσιο του εορτασμού της ημέρας αυτής διοργανώθηκε από την ΕΣΗΜΕΤ ομώνυμη διμερής επιστημονική συνάντηση στη Θεσσαλονίκη, στις 23 και 24 Απριλίου 2019, η οποία τέθηκε υπό την αιγίδα του ΟΠΙ, μεταξύ άλλων φορέων.

 

Ο όρος «Διανοητική Ιδιοκτησία» και η ένταξή του στην ελληνική έννομη τάξη.

Ο εορτασμός της 26ης Απριλίου υπενθυμίζει την ανάγκη συστηματικής ενοποίησης του κλάδου στην Ελλάδα, τόσο σε επίπεδο νομοθετικής κωδικοποίησης, όσο, κυρίως, σε επίπεδο φορέων και πολιτικών. Πράγματι, ο όρος «Διανοητική Ιδιοκτησία», ο οποίος υπενθυμίζουμε έχει καθιερωθεί νομοθετικά στη χώρα μας με τη διάταξη του άρθρου 8 παρ. 18 του Ν. 2557/1997, προτάσσει την οριζόντια -αλλά όχι ισοπεδωτική- προσέγγιση της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Εντούτοις, σε αντίθεση με τους ευρύτατα αναγνωρίσιμους όρους της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας, η εμπαίδωση του όρου «διανοητική ιδιοκτησία» στην ελληνική έννομη τάξη είναι ακόμα και σήμερα αρκετά περιορισμένη. Επίσης, η ως επί το πλείστον διακριτή προσέγγιση των επιμέρους άυλων αγαθών στη θεωρία, η απουσία ενιαίας προσέγγισης του κλάδου στη νομική εκπαίδευση (με εξαίρεση ίσως το μάθημα «Εμπορικό Δίκαιο – Δίκαιο Διανοητικής Ιδιοκτησίας» της νομικής σχολής του ΑΠΘ) και η τριχοτόμηση των αρμόδιων φορέων σε διοικητικό επίπεδο, μεταξύ άλλων, μαρτυρούν έναν μάλλον κατακερματισμένο κλάδο.

 

Από το «ΕΣυΔΙ» στο «ΕΣυΒΙ».

Βεβαίως, ήδη από πέρυσι παρατηρείται μία τάση αναβάθμισης της οριζόντιας αντιμετώπισης του δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας, ιδίως σε επίπεδο πολιτικών και φορέων. Εντούτοις, οι προσδοκίες για οριζόντια προσέγγιση ματαιώθηκαν μερικώς πρόσφατα.

Ειδικότερα, η εκ μέρους του ΟΒΙ πρωτοβουλία για τη θεσμοθέτηση Εθνικού Συμβουλίου για τη Διανοητική Ιδιοκτησία (ΟΒΙ, εμπορικά σήματα, ΟΠΙ, ΓΕ, φυτικές ποικιλίες) εγκαταλείφθηκε στο πλαίσιο της νομοθετικής διαδικασίας εντός της Βουλής, προς όφελος της δημιουργίας ενός φορέα συντονισμού που καλύπτει μόνον το χώρο της Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας.

Πράγματι, ενώ η αρχική εκδοχή του σχετικού σχεδίου νόμου του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης (ημ. κατάθεσης: 7/3/2019) προέβλεπε τη δημιουργία Εθνικού Συμβουλίου Διανοητικής Ιδιοκτησίας (ΕΣυΔΙ), ο ψηφισθείς Ν. 4605/2019 (ΦΕΚ Α' 52.1.4.2019) προβλέπει (μεταξύ πολλών άλλων ρυθμίσεων: βλ. εδώ και εδώ) Κεφάλαιο με τίτλο «ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ» (άρθρα 2-8), με τις ρυθμίσεις του οποίου συστήνεται Εθνικό Συμβούλιο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΕΣυΒΙ) και εισάγονται (καινοτόμες) μεταβολές στη νομοθεσία περί ευρεσιτεχνιών (Ν. 1733/1987).

 

 

Το ΕΣυΒΙ.

Σύμφωνα με το άρθρο 2 του ν. 4605/2019 το Εθνικό Συμβούλιο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΕΣυΒι) αποτελεί φορέα του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης στο οποίο συμμετέχουν ως μέλη

α) ο Γενικός Γραμματέας Βιομηχανίας, β) ο Γενικός Γραμματέας Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή, γ) ο Γενικός Γραμματέας Έρευνας και Τεχνολογίας, δ) ο Γενικός Γραμματέας Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ε) ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, στ) ο Ειδικός Γραμματέας του Σώματος Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος (ΣΔΟΕ), ζ) ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας και ο Γενικός Διευθυντής του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας.

Το ΕΣυΒι είναι όργανο συντονιστικό και έχει ως έργο:

α) την καταγραφή των πρωτοβουλιών και δράσεων των Υπουργείων και εποπτευόμενων φορέων που είναι αρμόδιοι για τη ρύθμιση, την εποπτεία, την προώθηση και την προστασία της βιομηχανικής ιδιοκτησίας στην Ελλάδα,

β) τη χάραξη μίας ολοκληρωμένης στρατηγικής για τη βιομηχανική ιδιοκτησία στην Ελλάδα,

γ) τον συντονισμό των δράσεων και πρωτοβουλιών των αρμοδίων Υπουργείων και φορέων σύμφωνα με την ανωτέρω στρατηγική,

δ) την επεξεργασία προτάσεων για την εφαρμογή ενωσιακών και διεθνών ρυθμίσεων, δράσεων, πολιτικών και προτύπων και την υιοθέτηση σχετικών βελτίστων πρακτικών,

ε) την επεξεργασία προτάσεων για δράσεις ενημέρωσης του κοινού για τη βιομηχανική ιδιοκτησία,

στ) την παρακολούθηση και καταγραφή των οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών των ρυθμίσεων βιοχανικής ιδιοκτησίας στην Ελλάδα, ιδίως με τη δημιουργία σχετικών δεικτών.

 

Η χαμένη ευκαιρία.

Η σύσταση του ανωτέρω συντονιστικού φορέα αποτιμάται ως θετική εξέλιξη προς τη μείωση του διοικητικού κατακερματισμού του κλάδου της Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας. Όμως, η μη συμπερίληψη του αρμόδιου φορέα για την Πνευματική Ιδιοκτησία (ΟΠΙ) στο νεότευκτο Συμβούλιο καθιστά ανολοκλήρωτη την προσπάθεια για θεμελίωση και εμπέδωση ενός συστηματικά ενοποιημένου κλάδου Διανοητικής Ιδιοκτησίας στην Ελλάδα.

Αντί για ημέρα υπενθύμισης μιας χαμένης ευκαιρίας, ας εκλάβουμε την Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας 2019 ως υπενθύμιση σκέψης και δράσης, προς την εκπλήρωση του οράματος που ο Καθηγητής Γ. Κουμάντος εξέφραζε ήδη πριν είκοσι πέντε χρόνια, ευχόμενοι την μη εγκατάλειψη των πρωτοβουλιών για θεσμικό συντονισμό, διαμόρφωση και εφαρμογή συγκροτημένων πολιτικών διανοητικής ιδιοκτησίας στην Ελλάδα.

 

* Ο Δρ Θεόδωρος Χίου είναι Δικηγόρος Διανοητικής Ιδιοκτησίας, Ψηφιακών Τεχνολογιών και Καινοτομίας (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.). Eίναι εκλεγμένος Μεταδιδακτορικός Ερευνητής στη Νομική Σχολή Αθηνών και Διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.


 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ:

26 Απριλίου 2015: Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας. Διανοητικής είπατε; ...

 

Γράφει ο Θεόδωρος Χίου*

Πέρασε ήδη ένας χρόνος από τη θέση σε εφαρμογή του Κανονισμού 1128/2017 για τη διασυνοριακή φορητότητα των υπηρεσιών επιγραμμικού περιεχομένου στην εσωτερική αγορά. Υπενθυμίζεται ότι δυνάμει του εν λόγω Κανονισμού επιβάλλεται άρση γεωαποκλεισμού (geoblocking) και υποχρεωτική διαθεσιμότητα (φορητότητα) των επί πληρωμή υπηρεσιών (συνδρομητικού) online περιεχομένου (πχ. υπηρεσιών όπως το Spotify, το Νetflix, αθλητικά προγράμματα κλπ) στο πλαίσιο προσωρινών διασυνοριακών μετακινήσεων των συνδρομητών τους εντός της ΕΕ, ακόμα και ελλείψει εκκαθάρισης πνευματικών δικαιωμάτων για το έτερο έδαφος.

Πρόσφατα δημοσιεύτηκε η δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου (Flash Eurobarometer 477a, Accessing content online and cross-border portability of online content services, April 2019, διαθέσιμο στο: http://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/ResultDoc/download/DocumentKy/85737), η οποία προσφέρει στοιχεία σχετικά με τον πρώτο χρόνο εφαρμογής του Κανονισμού.

Ως γνωστόν, το μουσικό περιεχόμενο αποτελεί το δημοφιλέστερο είδος προστατευόμενου περιεχομένου που καθίσταται προσβάσιμο διαδικτυακά σε επίπεδο ΕΕ, με το 59% των ερωτηθέντων να δηλώνουν ότι απέκτησαν πρόσβαση τον περασμένο χρόνο μέσω streaming ή downloading:

 

1

 

Παρακάτω, θα εστιάσουμε στα στοιχεία που αφορούν την Ελλάδα και αναφέρονται στην πρόσβαση και φορητότητα σε υπηρεσίες μουσικού περιεχομένου (δείγμα 1004 ατόμων).

 

Ι. Διαδικτυακή πρόσβαση σε μουσικό περιεχόμενο.

 

Το 60% των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι χρησιμοποίησαν διαδικτυακές υπηρεσίες για πρόσβαση σε μουσικό περιεχόμενο κατά το περασμένο έτος:

 

 

2α

 

 

 

Εντούτοις, σε σύγκριση με τα αντίστοιχα στοιχεία του 2015 και με μεγάλη απόκλιση σε σχέση με την Ευρωπαϊκή τάση, στην Ελλάδα παρουσιάζεται συνολική πτώση 13% της θετικής απάντησης σε σχέση με τη διαδικτυακή πρόσβαση σε μουσικό περιεχόμενο (total regularly και total occasionally) και 13% άνοδος της αρνητικής απάντησης (never):

 

3α

 

 

Περαιτέρω, κατά συντριπτική πλειοψηφία, η πρόσβαση σε μουσικό περιεχόμενο αναφέρεται σε δωρεάν υπηρεσίες και χωρίς υποχρέωση εγγραφής (81%) ενώ μόνο το 5% (το χαμηλότερο της ΕΕ) δήλωσε ότι πλήρωσε συνδρομή για διαδικτυακή πρόσβαση σε μουσικό περιεχόμενο (το αντίστοιχο ποσοστό για οπτικοακουστικά έργα, σειρές, ταινίες κλπ. είναι 21%):

 

 

44

 

ΙΙ. Φορητότητα επιγραμμικού μουσικού περιεχομένου.

 

Σε αρκετά υψηλό ποσοστό (58%-υψηλότερο από τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο) οι ερωτηθέντες από την Ελλάδα γνωρίζουν την ύπαρξη του δικαιώματος διαδικτυακής φορητότητας των επί πληρωμή επιγραμμικών υπηρεσιών, δυνάμει του Κανονισμού φορητότητας:

 

5α

 

 

Εντούτοις, μόνο το 28% δήλωσε ότι έκανε χρήση (μία ή περισσότερες φορές) της συνδρομής του στο πλαίσιο διασυνοριακής μετακίνησης. Διότι, το 54% δήλωσε ότι δεν πραγματοποίησε μετακίνηση εντός της ΕΕ από τον περασμένο Απρίλιο. Αξίζει να σημειωθεί ότι το εν λόγω ποσοστό είναι το υψηλότερο στην ΕΕ:

 

6

 

 

Τέλος, το 49% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι η δυνατότητα ανεμπόδιστης διασυνοριακής πρόσβασης συνιστά σημαντική παράμετρο για την αγορά συνδρομής σε υπηρεσία επιγραμμικού περιεχομένου:

 

7

 

Από τα ανωτέρω στοιχεία που αφορούν την Ελλάδα, φαίνεται ότι ενώ η φορητότητα επιγραμμικού (μουσικού) περιεχομένου είναι σημαντικός παράγοντας για την εμπορευσιμότητα μίας (επί πληρωμή) υπηρεσίας, εντούτοις η πλειοψηφία των χρηστών στρέφεται σε δωρεάν υπηρεσίες πρόσβασης σε μουσικό περιεχόμενο ενώ δεν προέβη σε διασυνοριακή μετακίνηση ώστε να μπορέσει να επωφεληθεί της φορητότητας, η οποία όμως δεν θα ήταν, ούτως ή άλλως, υποχρεωτικώς διαθέσιμη για τις δωρεάν υπηρεσίες.

 

Συνεπώς, φαίνεται να επιβεβαιώνεται η διαπίστωση ότι η συνολική επίδραση που αναμένεται να έχει ο Κανονισμός στη διασυνοριακή πρόσβαση επιγραμμικών μουσικών υπηρεσιών είναι μάλλον περιορισμένη, διότι, μεταξύ άλλων, συνιστά ένα εργαλείο άρσης των εδαφικών φραγμών για πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις διασυνοριακής μετακίνησης  και για μία ειδική κατηγορία χρηστών (τους νόμιμους συνδρομητές επί πληρωμή επιγραμμικών υπηρεσιών) και δεν καλύπτει καταρχήν ένα μεγάλο μέρος χρηστών που καταφεύγουν στις δωρεάν υπηρεσίες ακρόασης (οι οποίες δεν υποχρεούνται καταρχήν σε διασυνοριακή φορητότητα).

 

Αναλυτικότερη παρουσίαση και επισκόπηση του Κανονισμού 1128/2017 υπό το πρίσμα του επιγραμμικού μουσικού περιεχομένου είναι δημοσιευμένη ως προϊόν μεταδιδακτορικής έρευνας υπό μορφή μελέτης:

 

Θ. Χίου, Διασυνοριακή φορητότητα επιγραμμικών υπηρεσιών μουσικής μετά τον Κανονισμό 1128/2017: προκλήσεις και προοπτικές για την ψηφιακή εκμετάλλευση προστατευόμενων μουσικών έργων, ΧρΙΔ, 10/2018, σελ. 762 επ.

[https://www.sakkoulas.com/arthrografia/diasynoriaki-foritotita-epigrammikon-ypiresion-mousikis-meta-ton-kanonismo-11282017-prokliseis-kai-prooptikes-gia-tin-psifiaki-ekmetallefsi-prostatevomenon-mousikon-ergon/]

 

* Ο Δρ Θεόδωρος Χίου είναι Δικηγόρος Διανοητικής Ιδιοκτησίας, Ψηφιακών Τεχνολογιών και Καινοτομίας (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.). Eίναι εκλεγμένος Μεταδιδακτορικός Ερευνητής στη Νομική Σχολή Αθηνών και Διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.

 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ:

ΣΥΓΓΕΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ: ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΕΚΜΗΡΙΟΥ ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗΣ ΤΟΥ ΟΣΔ ΠΟΥ ΕΙΣΠΡΑΤΕΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΥΛΟΓΗ ΑΜΟΙΒΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 49

ΜΟΥΣΙΚΗ&ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ: Η ΜΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΡΕΠΕΡΤΟΡΙΟΥ ΤΗΣ ΑΕΠΙ&ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΕΝ ΑΠΑΛΛΑΣΣΕΙ ANEY ΕΤΕΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΚΑΤΑΒΟΛΗΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ GEA (ΣΥΓΓΕΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ)

ΝΕΕΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΣΤΟΝ Ν. 4481/2017: ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΕΙΔΙΚΩΝ ΖΗΤΗΜΑΤΩΝ (ΕΚΤΑΚΤΗΣ) ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ...

ΝΕΟ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΑΠΟΡΡΗΤΩΝ (TRADE SECRETS)

timestamp

Γράφει ο Θεόδωρος Χίου*

Το παρόν άρθρο αποτελεί μία αμιγώς πληροφοριακή παρουσίαση της διαδικασίας χρονοσήμανσης και της σύνδεσής της με την προστασία έργων από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Απευθυνθείτε στο δικηγόρο σας για να λάβετε εξειδικευμένες νομικές συμβουλές.

 

Τέθηκε πρόσφατα (26/2/2019) σε λειτουργία η Υπηρεσία (Ηλεκτρονικής) Χρονοσήμανσης έργων από τον Οργανισμό Πνευματικής Ιδιοκτησίας (ΟΠΙ). Η Υπηρεσία αυτή επιτρέπει σε δημιουργούς έργων να αποκτούν δημόσια βεβαίωση περί της ύπαρξης και του χρόνου δημιουργίας του έργου τους (βεβαία χρονολογία). Αφορά το σύνολο των πνευματικών δημιουργημάτων και προστατευόμενων αντικειμένων από συγγενικά δικαιώματα (πχ. ερμηνείες) που μπορούν να ενσωματωθούν σε μορφή ψηφιακού αρχείου, όπως κείμενα, φωτογραφίες, σχέδια κλπ.

Η υπηρεσία παρέχεται μέσω της ιστοσελίδας του ΟΠΙ (www.timestamp.gr), η οποία χρησιμοποιεί την πιστοποιημένη υποδομή χρονοσήμανσης «ΕΡΜΗΣ» του Υπουργείου Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης (https://www.ermis.gov.gr/timestamping/TimeStamp.jsp).

 

Διαδικασία Χρονοσήμανσης.

Το σύνολο της διαδικασίας πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω διαδικτύου και προϋποθέτει την υποβολή ψηφιακού αρχείου που περιλαμβάνει αντίγραφο του έργου. Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας χρονοσήμανσης, ο ψηφιακός υλικός φορέας που ενσωματώνει το προστατευόμενο έργο (ψηφιακό αρχείο) ταυτοποιείται και συνδέεται με την ημερομηνία και την ώρα που έχει πραγματοποιηθεί η υποβολή του. Περαιτέρω, κατά την υποβολή του αρχείου, ζητείται και η συμπλήρωση ορισμένων στοιχείων όπως ο τίτλος, του έργου, το είδος του (αν για παράδειγμα πρόκειται για εικαστικό έργο, έργο λόγου, κτλ.), το ιδιοκτησιακό καθεστώς του (ατομικό ή πλειόνων δημιουργών) και, προαιρετικά, μία σύντομη περιγραφή του. Εν συνεχεία απαιτείται η πληρωμή του ποσού που προβλέπεται ανάλογα με το μέγεθος του υποβληθέντος αρχείου.

Η διαδικασία ολοκληρώνεται με τη λήψη των αναγνωριστικών αρχείων χρονοσήμανσης (id_hash και id_tst). Tα εν λόγω αρχεία, σε συνδυασμό με το υποβληθέν ψηφιακό αρχείο, επιτρέπουν την ηλεκτρονική επαλήθευση της χρονοσήμανσης μέσω του ανωτέρω ιστοτόπου, όταν παραστεί η ανάγκη επίκλησης του τεκμηρίου της βέβαιης χρονολογίας.

Τέλος, αποστέλλεται και σχετικό πιστοποιητικό στην ελληνική και αγγλική γλώσσα, με την ηλεκτρονική υπογραφή του ΟΠΙ στο οποίο θα αναγράφονται το ονοματεπώνυμο του δικαιούχου, η ταυτότητα του υποβληθέντος αρχείου και ο ακριβής χρόνος που αποδόθηκε σε αυτό.

Η διαδικασία, κατά δήλωση του ΟΠΙ, διασφαλίζει την εμπιστευτικότητα της υποβολής και του περιεχομένου του έργου, δεδομένου ότι το υποβληθέν αρχείο δεν κρατείται στην ηλεκτρονική βάση, ούτε γίνεται έλεγχός του από το προσωπικό του ΟΠΙ ή τρίτο και συνεπώς δεν υπάρχει κίνδυνος αντιγραφής ή διαρροής του.

 

Kόστος Xρονοσήμανσης.

Το κόστος χρονοσήμανσης καθορίζεται με βάση το μέγεθος του υποβληθέντος αρχείου. Συγκεκριμένα, για αρχεία από 0 έως 3 Megabyte το κόστος είναι 10 ευρώ. Από 3.1 έως 10 Megabyte 20 ευρώ, από 10 έως 50 Megabyte 35 ευρώ (πλέον ΦΠΑ) και από 50 Megabyte έως 2 Gigabyte 70 ευρώ (πλέον ΦΠΑ). Η δε διαδικασία επαλήθευσης από τον ΟΠΙ κοστίζει 100 ευρώ (πλέον ΦΠΑ).

 

Νομοθετική θεμελίωση της Υπηρεσίας.

Η δυνατότητα παροχής της υπηρεσίας χρονοσήμανσης από τον ΟΠΙ θεμελιώθηκε νομοθετικά από τον Ν. 4471/2017 (άρθρο 54 παρ. 11), με τον οποίο τροποποιήθηκε το άρθρο 69 παρ. 1 Ν.2121/1993, δυνάμει του οποίου «Ο ΟΠΙ […] μπορεί να παρέχει […] υπηρεσίες χρονοσήμανσης, δηλαδή υπηρεσίες παροχής βεβαίας χρονολογίας σε σχέση με έργα ή αντικείμενα προστασίας, που ενδέχεται να προστατεύονται με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας ή/και συγγενικό δικαίωμα (υπηρεσίες χρονοσήμανσης)».

 

Χρησιμότητα της Χρονοσήμανσης Έργων.

Η χρήση της ανωτέρω υπηρεσίας είναι χρήσιμη για τους δημιουργούς δεδομένου ότι οδηγεί στην απόκτηση ενός αποδεικτικού τεκμηρίου περί του χρόνου κατά τον οποίο το υποβληθέν ψηφιακό αρχείο και, συνακόλουθα, το εκεί εμπεριεχόμενο έργο, φαίνεται να υφίσταται.

Αντιθέτως, θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η χρονοσήμανση δε συνιστά συστατική προϋπόθεση κτήσης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ούτε τυπική ή άλλη προϋπόθεση ή προαπαιτούμενο προστασίας ενός έργου ή άλλου αντικειμένου με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας ή/και συγγενικό δικαίωμα.

Παρομοίως, η ολοκλήρωση της διαδικασίας χρονοσήμανσης δεν αποτελεί κανενός είδους απόδειξη ότι το υποβληθέν αρχείο περιέχει έργο που προστατεύεται με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας ή/και συγγενικό δικαίωμα ούτε ότι ο υποβάλλων το αρχείο αντλεί οποιουδήποτε είδους δικαιώματα επί αυτού.

 

Αποτίμηση.

Η υπηρεσία χρονοσήμανσης του ΟΠΙ συνιστά μία πρακτική μέθοδο απόκτησης δημόσιας βεβαίωσης του χρόνου δημιουργίας ενός έργου, χωρίς όμως να θίγεται η αρμοδιότητα και άλλων φορέων να παρέχουν αντίστοιχη «υπηρεσία» χρονοσήμανσης, όπως συμβολαιογράφοι ή ιδιωτικοί φορείς σε Ελλάδα και εξωτερικό.

Η πλήρωση των προϋποθέσεων προστασίας, η επιλογή των κατάλληλων και ενδεδειγμένων τεκμηρίων απόδειξης σχετικών με τη δημιουργία και την ύπαρξη έργων ή άλλων προστατευόμενων αντικειμένων, καθώς και η χρονική στιγμή διαφύλαξης και επίκλησής τους εκτιμάται πάντοτε κατά περίπτωση και προϋποθέτει κατάλληλη νομική συμβουλευτική υποστήριξη.

 

* Ο Δρ Θεόδωρος Χίου είναι Δικηγόρος Διανοητικής Ιδιοκτησίας, Ψηφιακών Τεχνολογιών και Καινοτομίας (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.). Eίναι εκλεγμένος Μεταδιδακτορικός Ερευνητής στη Νομική Σχολή Αθηνών και Διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.

Πηγή: https://www.timestamp.gr/ , www.opi.gr

 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ:

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΥ ΛΟΓΟΚΛΟΠΗΣ ΓΙΑ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΑ ΜΜΕ ...

Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗ ΣΕΛΙΔΑ ΠΟΥ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕΣ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΣ ΕΧΕΙ ΔΙΑΚΟΠΕΙ ΜΕ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΔΠΠΙ

META-AEΠΙ ΕΠΟΧΗ: Η ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΞΕΚΙΝΑ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

2019 law

 

Fugit inreparabile tempus…

Νομοθετικές εξελίξεις σε όλο το φάσμα του ελληνικού Δικαίου Διανοητικής Ιδιοκτησίας αναμένονται (εκτός απροόπτου) μέσα στο 2019, συνεπεία εκπλήρωσης υποχρεώσεων μεταφοράς Ευρωπαϊκής νομοθεσίας στην εσωτερική έννομη τάξη της Ελλάδας. Πρόκειται ιδίως για ευρωπαϊκά νομοθετήματα των οποίων η μεταφορά έπρεπε να έχει υλοποιηθεί εντός του 2018 αλλά και για προθεσμίες μεταφοράς οι οποίες λήγουν εντός του 2019.

 

Οι εκκρεμότητες από το 2018.

Το 2018 παρήλθε χωρίς να υλοποιηθεί εμπρόθεσμα η μεταφορά στην ελληνική έννομη τάξη δυο Ευρωπαϊκών Οδηγιών στον τομέα της Διανοητικής ιδιοκτησίας. Πρόκειται για:

 

  • Την Οδηγία για τα εμπορικά απόρρητα (Οδηγία (EE) 2016/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2016, περί προστασίας της τεχνογνωσίας και των επιχειρηματικών πληροφοριών που δεν έχουν αποκαλυφθεί (εμπορικό απόρρητο) από την παράνομη απόκτηση, χρήση και αποκάλυψή τους), της οποίας η προθεσμία μεταφοράς έληξε την 9η Ιουνίου 2018.

 

Υπενθυμίζεται ότι τα μέτρα για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της Ένωσης βάσει της εν λόγω Συνθήκης, όσον αφορά την ανταλλαγή αντιγράφων σε προσβάσιμο μορφότυπο μεταξύ της Ένωσης και τρίτων χωρών που είναι συμβαλλόμενα μέρη της Συνθήκης περιέχονται στον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/1563, ο οποίος τέθηκε σε άμεση και ενιαία ισχύ στις 12 Οκτωβρίου 2018.

 

Οι νέες προθεσμίες του 2019.

Η έλευση του νέου έτους συνακολουθείται από την επικείμενη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς της νέας Οδηγίας για τα (εθνικά) εμπορικά σήματα προϊόντων και υπηρεσιών (Οδηγία (ΕΕ) 2015/2436 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 16ης Δεκεμβρίου 2015 για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (αναδιατύπωση)). Ειδικότερα, η προθεσμία για την πλειονότητα των μέτρων που οφείλουν να ληφθούν από τα κράτη μέλη (βλ. άρθρο 54 της Οδηγίας)  λήγει στις 14 Ιανουαρίου 2019. Παράλληλα, η Οδηγία 2008/95/ΕΚ καταργείται από τις 15 Ιανουαρίου 2019.

 

Οι αναμενόμενες εξελίξεις χωρίς ταχθείσα προθεσμία.

Τέλος, η Ελλάδα δεν έχει κυρώσει ακόμα τη Συμφωνία για την ίδρυση Ενιαίου Δικαστηρίου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας 2013/C 175/01. Ως γνωστόν, η εν λόγω Συμφωνία αφορά την ίδρυση Ενιαίου Δικαστηρίου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας για την επίλυση διαφορών που αφορούν τα ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας (πατέντες) και τα ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας με ενιαία ισχύ. Από το Φεβρουάριο του 2013 και μέχρι σήμερα έχει υπογραφεί από 16 από τα 25 κράτη μέλη που υπέγραψαν τη Συμφωνία. Η θέση της σε ισχύ αναμένεται να πραγματοποιηθεί ύστερα και την κύρωση της Συμφωνίας από τη Γερμανία (εκκρεμεί εσωτερική διαδικασία ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου), η οποία αποτελεί ένα από τα τρία κράτη τα οποία είχαν το μεγαλύτερο αριθμό ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας εν ισχύι κατά το έτος πριν από το έτος υπογραφής της Συμφωνίας (τα άλλα δύο είναι η Γαλλία και το ΗΒ) και των οποίων η υπογραφή αποτελεί προϋπόθεση για τη θέση σε ισχύ της Συμφωνίας.

Υπενθυμίζεται πάντως ότι η Δημόσια Διαβούλευση του νομοσχεδίου με τίτλo «Κύρωση και προσαρμογή στην ελληνική νομοθεσία των διατάξεων της Συμφωνίας για την ίδρυση Ενιαίου Δικαστηρίου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και του Πρωτοκόλλου για τα προνόμια και τις ασυλίες του Ενιαίου Δικαστηρίου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας» διήρκησε από τις 20/2/2017 μέχρι την 1/3/2017 με σχεδόν ανύπαρκτη συμμετοχή εμπλεκόμενων μερών, ενώ με επιστολή του ο τότε πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών Β. Αλεξανδρής είχε ζητήσει την ανάσχεση της διαδικασίας κύρωσης της Συμφωνίας για την ίδρυση Ενιαίου Δικαστηρίου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, επικαλούμενος την ανάγκη προηγούμενης συστηματικής διαβούλευσης και ουσιαστικού διαλόγου με τους άμεσα ενδιαφερόμενους φορείς (ΟΒΙ, ΔΣΑ, Επιμελητήρια και λοιπούς επιχειρηματικούς φορείς) και στάθμισης των συνεπειών που το εν λόγω Δικαστήριο θα επιφέρει στην εσωτερική έννομη τάξη και την εθνική οικονομία.

 

 

Επιμέλεια: Δρ. Θεόδωρος Χίου, Δικηγόρος Διανοητικής Ιδιοκτησίας, Ψηφιακών Τεχνολογιών και Καινοτομίας (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)

Photo credit: Freepik.com (@Freepik)

 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ & ΕΘΝΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ) ...

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΟΣΦΡΗΤΙΚΩΝ ΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΗΜΑΤΩΝ: ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

Θ. Χίου, Το Δίκαιο προστασίας εμπορικών απορρήτων ως θεμέλιο για την ανάπτυξη μιας οικονομίας της καινοτομίας: Η Πρόταση Οδηγίας για την προστασία μυστικής τεχνογνωσίας και εμπιστευτικών επιχειρηματικών πληροφοριών, ΔΕΕ, 1/2016, σελ. 27 επ.

 

edppi

 

Γράφει ο Θεόδωρος Χίου*

 

Δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στην ιστοσελίδα του ΟΠΙ οι τρεις πρώτες αποφάσεις της ΕΔΠΠΙ (Επιτροπή για τη Διαδικτυακή Προσβολή Πνευματικής Ιδιοκτησίας) που εκδόθηκαν κατά την από 24/10/2018 μυστική συνεδρίαση της Επιτροπής (αποφάσεις 1/2018, 2/2018 και 3/2018).

Με τις υπ’ αριθμ. 1 και 2 αποφάσεις διαπιστώνεται απλώς οικειοθελής συμμόρφωση των καθ’ων παρόχων πρόσβασης και παύει η ενώπιον της Επιτροπής διαδικασία. Αντίθετα, η υπ’ αριθμ. 3 απόφαση παρουσιάζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον, καθότι πρόκειται για την πρώτη απόφαση της Επιτροπής με την οποία διατάσσεται η διακοπή πρόσβασης από τους ελληνικούς παρόχους πρόσβασης διαδικτύου (σε σημαντικό αριθμό ιστοτόπων για διάρκεια τριών ετών.

Πρόκειται για τους παρακάτω 38 ιστοτόπους (ονόματα χώρου - domain names) οι οποίοι φέρονται να συνδέονται με παράνομη διακίνηση οπτικοακουστικών κυρίως έργων και συναφών υποτίτλων σε μεγάλη κλίμακα και οι οποίοι υπεδείχθησαν με την από 5/9/2018 αίτηση του οργανισμού συλλογικής προστασίας οπτικοακουστικών έργων (ΕΠΟΕ):

 

1. xrysoi.online 2. xrysoi.se 3. xrysoi.eu 4. gamatotv.me 5. thegmtv.org 6. gamatotv.to 7. οnlinemoviestar.xyz 8. onlinemoviestar.com 9. tainies.online 10. tenies.οnline 11. tenies-οnline. com 12. teniesonline.ucoz.com 13. oipeirates.οnline 14. oipeirates.eu 15. oipeirates.se 16. tainio-mania.com 17. tainiomania.ucoz. com18. liomenoi.com 19. moviecinema.gr 20. moviecinematv.online 21. tainiesonline. tv 22. magico.info 23. subs4free. com 24. small-industry.com 25. medium-industry.com 26. subztv.club 27. geeksubtitles.info 28. subtitles.gr 29. thepiratebay.org 30. thepiratebay.se 31. thepiratebay.me 32. thepiratebay3.org 33. yts.am 34. 1337x.tο 35. 1337x.st 36. 1337x.ws 37. 1337x.eu 38. 1337x.se

 

Σχόλιο

Δυνάμει της υπ’ αρ. 3/2018 απόφασης της ΕΔΠΠΙ, η πρόσβαση στους ανωτέρω ιστότοπους κατέστη αδύνατη μέσω των ελληνικών παρόχων πρόσβασης στο διαδίκτυο και μάλιστα σε σύντομο διάστημα από την ημερομηνία της άσκησης προσφυγής. Το πρώτο δείγμα γραφής της ΕΔΠΠΙ είναι μάλλον ενθαρρυντικό για τους δικαιούχους.

Υπό μία ευρύτερη θεώρηση των διαθέσιμων μέσων προστασίας δικαιούχων κατά διαδικτυακών προσβολών, αξίζει να σημειωθεί ότι εναντίον των (ίδιων) παρόχων πρόσβασης στο διαδίκτυο είχαν ασκηθεί τα ασφαλιστικά μέτρα της διάταξης 64 Α Ν. 2121/1993 και μάλιστα αναφορικά με ορισμένους εκ των ανωτέρω ιστοτόπων (επισημαίνονται), με αιτούσες την AEΠΙ και την GRAMMO και προσθέτως παρεμβαίνουσα υπέρ των αιτουσών και την προσφέυγουσα στην παρούσα απόφαση ΕΠΟΕ [βλ. ιδίως ΜονΠρΑθ 10452/2015 η οποία (αίτηση) απερρίφθη ως απαράδεκτη λόγω προσωρινού δεδικασμένου από προγενέστερη απόφαση μεταξύ των ίδιων διαδίκων, με την ίδια ιδιότητα, με το ίδιο αντικείμενο και την ίδια ιστορική και νομική αιτία, που εκδόθηκε επί τη βάσει της ίδιας διάταξης (βλ. σχετικώς Θ. Χίου, Πνευματική ιδιοκτησία και αποκλεισμός πρόσβασης σε ιστοτόπους: Η αναλογικότητα σε ένα ψηφιακό κόσμο, ΧρΙΔ, 2015)]. H εξ αυτής απορρέουσα κύρια αγωγή (χωρίς πρόσθετη παρέμβαση από την ΕΠΟΕ) έγινε πρόσφατα δεκτή με την ΠΠρΑθ 3530/2017 (ΔiΜΕΕ, 2/2018, σ.230) και με βάση το διατακτικό της οι (ίδιοι) καθ’ ων πάροχοι διατάχθηκαν να διακόψουν την πρόσβαση σε ορισμένους από τους επίδικους ιστοτόπους της απόφασης της ΕΔΠΠΙ. Η συνύπαρξη της διαδικασίας ενώπιον της ΕΔΠΠΙ και του άρθρου 64Α Ν. 2121/1993 αξίζει να μελετηθεί βαθύτερα.

Τέλος, υπό μία πραγματιστική θεώρηση, άξιο μνείας είναι το γεγονός ότι η ΕΔΠΠΙ απέρριψε το αίτημα της προσφεύγουσας για διακοπή από τους αρμόδιους παρόχους όσων ονομάτων χρησιμοποιηθούν μελλοντικά, λόγω αοριστίας, υποδηλώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τα όρια της νέας διαδικασίας. Παράλληλα, λίγες ημέρες μετά τη δημοσίευση των αποφάσεων, στο διαδίκτυο δημοσιεύτηκαν αναλυτικές τεχνικές μέθοδοι και δυνατότητες παράκαμψής της διαταχθείσας διακοπής πρόσβασης. Οld Game, New Rules...

Το πλήρες κείμενο της υπ' αρ. 3/2018 απόφασης της ΕΔΠΠΙ είναι διαθέσιμο εδώ.

 

 

* Ο Δρ Θεόδωρος Χίου είναι Δικηγόρος Διανοητικής Ιδιοκτησίας, Ψηφιακών Τεχνολογιών και Καινοτομίας (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.). Eίναι εκλεγμένος Μεταδιδακτορικός Ερευνητής στη Νομική Σχολή Αθηνών και Διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:

ΣΕ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΩΝ ΠΡΟΣΒΟΛΩΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ (ΕΔΠΠΙ) ...

ΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ ΟΠΙ & GOOGLE: ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ
ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΥΠΠΟΑ: ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΩΝ ΠΡΟΣΒΟΛΩΝ (ΕΔΠΠΙ)  ...

ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΥΠΠΟΑ: ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΔΠΠΙ  ...


IPday2018 Icon Social Media

H αφίσα του WIPO για την Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας 2018

 

 

Γράφει ο Θεόδωρος Χίου*

 

Η 26η Απριλίου κάθε έτους έχει καθιερωθεί διεθνώς ως η Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας. Η ημέρα αυτή αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση του κοινού για τη χρησιμότητα και τη συμβολή της πνευματικής ιδιοκτησίας, των ευρεσιτεχνιών, των σημάτων και των σχεδίων στην καθημερινή ζωή. Παράλληλα υπενθυμίζει τη σημασία προστασίας της δημιουργικότητας και της καινοτομίας αλλά και την ανάγκη σεβασμού των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται από το δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας στους δημιουργούς, εφευρέτες, ερευνητές και λοιπούς καινοτόμους φορείς ως αντάλλαγμα για την προσφορά τους στην ολότητα.

Για το 2018, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Διανοητικής Ιδιοκτησίας επέλεξε να αφιερώσει την ημέρα στη δημιουργικότητα και την καινοτομία των γυναικών, με θέμα: «Powering change: Women in innovation and creativity».

Στην Ελλάδα, o OΠΙ συμμετείχε στον εορτασμό με θέμα το βιβλίο και τη φιλαναγνωσία και μότο «Το βιβλίο γιορτάζει», παίρνοτας μέρος στις δράσεις του «Αθήνα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου 2018». Αντίστοιχα, στο πλαίσιο της Ημέρας Διανοητικής Ιδιοκτησίας ο ΟΒΙ προέβαλε τη "δύναμη των ιδεών" και από κοινού με το Γραφείο Σημάτων (ΓΓΕ) προώθησαν το video με τίτλο "Προστάτευσε καλά τη Διανοητική Ιδιοκτησία σου, για να τη μοιραστείς με άλλους!" για τη δημιουργία του οποίου συνεργάστηκαν Εθνικά Γραφεία ΔΙ υπό την αιγίδα του EUIPO.

opi ip day 2018

Η αφίσσα του ΟΠΙ για την Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας 2018

Ο εορτασμός της σημερινής ημέρας υπενθυμίζει την ανάγκη συστηματικής ενοποίησης του κλάδου στην Ελλάδα, τόσο σε επίπεδο νομοθετικής κωδικοποίησης, όσο, κυρίως, σε επίπεδο φορέων και πολιτικών. Πράγματι, ο όρος «Διανοητική Ιδιοκτησία», ο οποίος υπενθυμίζουμε έχει καθιερωθεί νομοθετικά στη χώρα μας με τη διάταξη του άρθρου 8 παρ. 18 του Ν. 2557/1997, προτάσσει την οριζόντια -αλλά όχι ισοπεδωτική- προσέγγιση της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Εντούτοις, σε αντίθεση με τους ευρύτατα αναγνωρίσιμους όρους της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας, η εμπαίδωση του όρου «διανοητική ιδιοκτησία» στην ελληνική έννομη τάξη είναι ακόμα και σήμερα αρκετά περιορισμένη. Επίσης, η ως επί το πλείστον διακριτή προσέγγιση των επιμέρους άυλων αγαθών στη θεωρία, η απουσία ενιαίας προσέγγισης του κλάδου στη νομική εκπαίδευση (με εξαίρεση ίσως το μάθημα «Εμπορικό Δίκαιο – Δίκαιο Διανοητικής Ιδιοκτησίας» της νομικής σχολής του ΑΠΘ) και η τριχοτόμηση των αρμόδιων φορέων σε διοικητικό επίπεδο, μεταξύ άλλων, μαρτυρούν ένα μάλλον κατακερματισμένο κλάδο.

Βεβαίως, θα πρέπει να σημειωθεί ότι το τελευταίο χρονικό διάστημα παρατηρείται μία σταθερά διευρυνούμενη αναβάθμιση της οριζόντιας προσέγγισης του δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας, ιδίως σε επίπεδο πολιτικών και φορέων. Αξίζει να αναφερθεί η πρωτοβουλία εκ μέρους του ΟΒΙ για την θέση σε εφαρμογή μίας ενιαίας πολιτικής για τη Διανοητική Ιδιοκτησία, στην οποία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων η θεσμοθέτηση Εθνικού Συμβουλίου για τη ΔΙ (ΟΒΙ, εμπορικά σήματα, ΟΠΙ, ΓΕ, φυτικές ποικιλίες), η δημιουργία ΚΕΠ ΔΙ, η εδραίωση μίας Ακαδημίας Διανοητικής Ιδιοκτησίας, σε συνεργασία με Ερευνητικούς και Ακαδημαϊκούς φορείς αλλά και η υιοθέτηση μιας στρατηγικής "έξυπνης ΔΙ" η οποία προσανατολίζεται στη διασύνδεση της παραγόμενης έρευνας με την παραγωγή.

Ας εκλάβουμε την Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας ως υπενθύμιση σκέψης και δράσης, προς την εκπλήρωση του οράματος που ο Καθηγητής Γ. Κουμάντος εξέφραζε ήδη πριν είκοσι και πλέον χρόνια: τη θεμελίωση και εμπέδωση ενός συστηματικά ενοποιημένου Δικαίου Διανοητικής Ιδιοκτησίας στην Ελλάδα, ευχόμενοι την υλοποίηση των ανακοινωθέντων πρωτοβουλιών που συμβάλλουν προς το σκοπό αυτό.

 

* Ο Δρ Θεόδωρος Χίου είναι Δικηγόρος Διανοητικής Ιδιοκτησίας, Ψηφιακών Τεχνολογιών και Καινοτομίας (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.).

 

Πηγές:

http://www.wipo.int/ip-outreach/en/ipday/

https://www.youtube.com/watch?v=zfRH8H3S6Gw&feature=youtu.be

https://www.obi.gr/obi/Portals/0/ImagesAndFiles/news/2017_Publi_Karfitsa_TIF.pdf

http://gge.gov.gr/?p=15829

https://www.opi.gr/images/yliko/ip_day_2018.jpg

http://www.obi.gr/obi/?tabid=60&ncId=21&ncode=786

Γ. Κουμάντος, «Διανοητική Ιδιοκτησία», ΕλλΔνη, 1994, σελ. 1464 επ.

Θ. Χίου, «Ο όρος «Διανοητική Ιδιοκτησία» και η ένταξή του στην ελληνική έννομη τάξη», ΔιΜΕΕ, 1/2011, σελ. 174 επ.

 



smell tm

Η Οδηγία 2015/2436 για την προσέγγιση των νομοθεσιών των Κρατών Μελών περί σημάτων (αναδιατύπωση) (εφεξής: η Οδηγία) και ο Κανονισμός 2015/2424 για την τροποποίηση του Κανονισμού 207/2009 για το κοινοτικό σήμα (εφεξής: ο Κανονισμός) συνιστούν το νέο «Πακέτο» ευρωπαϊκών νομοθετημάτων που ψηφίστηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2015 με σκοπό τον εκσυγχρονισμό του δίκαιου σημάτων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

 

Ήδη από την 1η Οκτωβρίου 2017 τέθηκε σε εφαρμογή ο τροποποιημένος Κανονισμός για τα σήματα της ΕΕ ενώ μέχρι τις 14 Ιανουαρίου 2019 τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν μεταφέρει στην εγχώρια έννομη τάξη το μεγαλύτερο μέρος των διατάξεων της Οδηγίας (η υπάρχουσα οδηγία 2008/95/ΕΚ καταργείται από τις 15 Ιανουαρίου 2019).

 

Σε αυτό το πλαίσιο εκσυγχρονισμού του δικαίου σημάτων της ΕΕ, επήλθαν αρκετές τροποποιήσεις που αφορούν την κατοχύρωση και προστασία τόσο εθνικών σημάτων όσο και των σημάτων της ΕΕ, ενώ κωδικοποιήθηκαν και νομολογιακές συμβολές του ΔΕΕ. Στο παρόν άρθρο θα διερευνηθεί κατά πόσο το νέο δίκαιο σημάτων της ΕΕ ευνοεί την κατάθεση και προστασία μίας από τις πιο αμφιλεγόμενες κατηγορίες μη παραδοσιακών σημάτων, τα οσφρητικά σήματα.

 

Άραγε τα οσφρητικά σήματα δύνανται να καταχωρηθούν άνευ εμποδίων στην ΕΕ ή μήπως, παρά το νομοθετικό Πακέτο εκσυγχρονισμού, βρίσκονται ακόμη στην «αίθουσα αναμονής»;

 

Η απάντηση στο ως άνω ερώτημα θα δοθεί (ΙΙΙ) αφού πρώτα γίνει μία επισκόπηση της καθεστώτος προστασίας των οσφρητικών σημάτων (Ι) υπό το προϋφιστάμενο καθεστώς (ΙΙ).

 

 

Γράφει ο Αιμίλιος-Αρτέμιος Στραγαλινός*

 

Ι. Η οσμή ως επιχειρηματικό μέσο επικοινωνίας και η ανάγκη για οσφρητικά σήματα.

Τα εμπορικά σήματα βρίσκονται πλέον παντού γύρω μας, αρκεί ο καθένας από εμάς να ρίξει μια σύντομη ματιά στα ρούχα και τα αξεσουάρ που φορά, καθώς και στο χώρο γύρω του. Κατά κύριο λόγο, οι καταναλωτές είναι εξοικειωμένοι να διακρίνουν τις συνηθισμένες (συμβατικές ή παραδοσιακές) μορφές σημάτων, όπως για παράδειγμα λέξεις, επωνυμίες, αριθμούς, απεικονίσεις, συνδυασμούς αυτών κτλ. Εντούτοις, στον σύγχρονο ανταγωνιστικό εμπορικό κόσμο, οι επιχειρήσεις καλούνται να αναπτύσσουν διαρκώς νέες στρατηγικές επικοινωνίας. Προς το σκοπό αυτό, οι επιχειρήσεις άρχισαν να στρέφονται προς νέες, μη παραδοσιακές [1] μορφές σημάτων, που προσλαμβάνονται από τις αισθήσεις με διαφορετικό τρόπο, όπως για παράδειγμα σήματα χρώματος, τρισδιάστατου σχήματος, ήχου ή ακόμα και οσμής.

Σήμερα στο χώρο του marketing η αίσθηση της όσφρησης θεωρείται εξίσου ακριβής όπως εκείνη της όρασης. Και τούτο διότι είναι σε θέση να επιτρέψει στον καταναλωτή να προσδιορίσει την προέλευση ενός προϊόντος προτού ακόμη το δει, επειδή αυτή σχετίζεται με αισθητικά του βιώματα, όπως είναι για παράδειγμα οι μυρωδιές που εντυπώνονται στην μνήμη του από τη παιδική ηλικία. Επιπλέον, το ενδιαφέρον της συσχέτισης μιας οσμής με ένα προϊόν έγκειται στην ικανότητά της πρώτης να διαρκεί αρκετές φορές πολύ περισσότερο από μια οπτική ανάμνηση, προσδίδοντας στα διακρινόμενα προϊόντα και υπηρεσίες μια συναισθηματική διάσταση. Για τους παραπάνω λόγους, οσφρητικά σήματα έχουν αρχίσει να κάνουν την εμφάνιση τους στα μητρώα οργανισμών και γραφείων σημάτων ανά τον κόσμο, όπως για παράδειγμα στις ΗΠΑ [2] και την Αυστραλία [3].

 

ΙΙ. Προϊσχύσαν καθεστώς στην ΕΕ: η προϋπόθεση της γραφικής παράστασης και τα οσφρητικά σήματα.

Όπως είναι γνωστό, στην Ευρωπαϊκή Ένωση ένα διακριτικό γνώρισμα δεν προστατεύεται απλά και μόνο από τη σύλληψή του, αλλά έπειτα από καταχώρισή του ενώπιον της αρμόδιας αρχής (γραφείο Σημάτων) ανά περίπτωση. Σε αυτό το πλαίσιο και μέχρι πρότινος η γραφική παράσταση αποτελούσε μια από τις βασικές προϋποθέσεις για την καταχώρηση ενός σήματος [4], με σκοπό να εξαλείψει κάθε στοιχείο υποκειμενικότητας κατά τη διαδικασία προσδιορισμού και αντιλήψεως του σημείου. Εντούτοις, τόσο η Οδηγία 2008/95 όσο και ο Κανονισμός 207/2009 δεν προέβλεπαν τις ακριβείς μεθόδους γραφικής παράστασης που θα έπρεπε να ακολουθηθούν για να εκπληρωθεί η τυπική αυτή προϋπόθεση για τα σήματα που δεν δύνανται να γίνουν αντιληπτά δια της οράσεως, όπως για παράδειγμα τα ηχητικά και a fortiori, τα οσφρητικά σήματα. Η εν λόγω απουσία πρόβλεψης οδήγησε σε δυσχέρειες στην αξιολόγηση σχετικών αιτήσεων, τόσο σε επίπεδο εθνικών γραφείων, όσο και στο Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής ΓΔΙΕΕ, πρώην Γραφείο Εναρμόνισης στην Εσωτερική Αγορά-ΓΕΕΑ).

 

Εφαρμογή της γραφικής παράστασης για τα οσφρητικά σήματα

 

Υπό το προϊσχύσαν πλαίσιο, τόσο το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής: ΔΕΕ) και το Γενικό Δικαστήριο όσο και το ΓΔΙΕΕ (αναφορικά με σήματα της ΕΕ) συνέβαλαν στην αποκρυστάλλωση της προϋπόθεσης της γραφικής παράστασης σε οσφρητικά σήματα με σχετικές αποφάσεις τους.

 

Η μυρωδιά του γκαζόν ως σήμα.

 

«Σταθμός» για τα οσφρητικά σήματα στην ΕΕ αποτέλεσε η καταχώρηση από το ΓΔΙΕΕ [5] του οσφρητικού σήματος με περιγραφή «μυρωδιά φρεσκοκομμένου γρασιδιού», για να διακρίνει μπαλάκια αντισφαίρισης (μπαλάκια του τένις) (κλάση 28). Στην προκειμένη περίπτωση, η λεκτική περιγραφή της οσμής που περιλήφθηκε στη σχετική αίτηση θεωρήθηκε επαρκής από το Τμήμα Προσφυγών που αποφάνθηκε επί της εν λόγω αίτησης, καθώς «η οσμή του φρεσκοκομμένου γρασιδιού είναι μια ξεχωριστή οσμή που όλοι αναγνωρίζουν αμέσως με βάση τις αναμνήσεις τους» [6]. Ωστόσο, η συγκεκριμένη απόφαση επικρίθηκε έντονα ιδίως από τη νομική θεωρία, διότι αναφέρεται ρητώς στις προσωπικές αναμνήσεις, οι οποίες είναι από τη φύση τους υποκειμενικές και δεν καθιστούν δυνατό τον ακριβή καθορισμό του εύρους της παρεχόμενης προστασίας. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι η προστασία του εν λόγω κοινοτικού οσφρητικού σήματος έχει πλέον λήξει (αφού δεν κατατέθηκε αίτηση ανανέωσης αυτής από τον δικαιούχο προστασίας), με αποτέλεσμα σήμερα να μην υπάρχει κάποιο καταχωρημένο οσφρητικό σήμα στο μητρώο του ΓΔΙΕΕ.

 

Η απόφαση Ralf Sieckmann.

Περαιτέρω το ΔΕΕ, ερμηνεύοντας σχετική διάταξη της Οδηγίας 89/104/ΕΚ, στην υπόθεση Ralf Sieckmann [7], η οποία αφορoύσε στην καταχώρηση ως κοινοτικού σήματος ενός οσφρητικού σημείου, το ΔΕΕ δεν απέκλεισε a priori καμία μορφή σήματος. Πιο συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έκρινε ότι η προστασία σημείων τα οποία δεν μπορούν καθεαυτά να γίνουν αντιληπτά δια της οράσεως, όπως οι οσμές, είναι κατ’ αρχήν δυνατή, ωστόσο, τόνισε την υποχρέωση εκπλήρωσης της προϋποθέσεως της γραφικής παραστάσεως, ειδικότερα διά σχημάτων, γραμμάτων και χαρακτήρων, επεξηγώντας ότι εκείνη θα πρέπει να είναι «σαφής, ακριβής, αφεαυτής πλήρης, ευχερώς προσιτή, αντιληπτή, διαρκής και αντικειμενική» [8]. Περαιτέρω, το ΔΕΕ διευκρίνισε ότι οι λειτουργίες του σήματος, ήτοι η διακριτική, η εγγυητική και η διαφημιστική, εκπληρώνονται από την οσμή του προϊόντος και όχι από το ίδιο το προϊόν που την αναδίδει [9]. Παράλληλα, έκρινε ότι οι ακόλουθες μέθοδοι δεν πληρούν τις απαιτήσεις γραφικής παραστάσεως ενός οσφρητικού σημείου: α) η κατάθεση δείγματος οσμής, επειδή αυτό δεν είναι επαρκώς σταθερό και διαρκές, β) ο χημικός τύπος, διότι δεν παριστά της οσμή της ουσίας αλλά την ουσία καθεαυτή, γ) η λεκτική περιγραφή, επειδή δεν είναι επαρκώς σαφής, ακριβής και αντικειμενική [10], καθώς επηρεάζεται από υποκειμενικούς παράγοντες και μπορεί να ερμηνεύεται κατά τρόπο υποκειμενικό και τέλος δ) ο συνδυασμός αυτών, διότι αν οι διάφοροι μέθοδοι που αναφέρθηκαν παραπάνω δεν είναι ικανοί καθαυτοί να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις της γραφικής παραστάσεως, ο συνδυασμός αυτών δεν θα είναι επίσης ικανός να καλύψει τις απαιτήσεις αυτές, ιδίως εκείνες της σαφήνειας και της ακρίβειας [11].

 

 

Η οσμή της ώριμης φράουλας ως σήμα.

Εξίσου σημαντική για την ιστορία των οσφρητικών σημάτων στην ΕΕ θεωρείται και η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (πρώην ΠΕΚ) της 27ης Οκτωβρίου 2005 που αφορούσε την καταχώριση ως κοινοτικού σήματος ενός οσφρητικού σημείου με την λεκτική περιγραφή «οσμή ώριμης φράουλας» σε σχέση με ευρεία γκάμα προϊόντων των κλάσεων 3, 16, 18 και 25 [12]. Το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε κατά της καταχώρησης του εν λόγω σήματος με την αιτιολογία ότι η περιγραφή αυτή δεν ήταν ούτε μονοσήμαντη ούτε ακριβής - δεδομένου ότι αυτή μπορεί να αναφέρεται σε διάφορες ποικιλίες και, ως εκ τούτου, σε πλείονες διαφορετικές οσμές - και έτσι δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα να παρεισφρήσουν υποκειμενικά στοιχεία κατά τη διαδικασία προσδιορισμού και αντιλήψεως του σημείου του οποίου ζητείται η καταχώριση [13]. Επιπρόσθετα, το Δικαστήριο έκρινε ότι η περιλαμβανόμενη στην αίτηση καταχωρίσεως εικόνα μιας φράουλας (άγνωστης μάλιστα ποικιλίας), η οποία αναπαριστά απλώς τον καρπό που αναδίδει οσμή θεωρητικώς ταυτόσημη με το οικείο οσφρητικό σημείο, και όχι την οσμή της οποίας ζητείται η καταχώριση, δεν συνιστά γραφική παράσταση του οσφρητικού σημείου [14]. Τέλος, πρόσθεσε ότι εφόσον η επίμαχη λεκτική περιγραφή και η έγχρωμη εικόνα της ώριμης φράουλας δεν πληρούν τους όρους της γραφικής παραστάσεως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο συνδυασμός τους επίσης δεν συνιστά έγκυρη γραφική παράσταση. Είναι φανερό πως το αιτιολογικό της συγκεκριμένης απόφασης συγκλίνει με εκείνο της προαναφερθείσας υπόθεσης Ralf Sieckmman.

Παρά το γεγονός ότι στις παραπάνω υποθέσεις τα κριτήρια της γραφική παράστασης δύνανται να εφαρμοστούν και σε οσφρητικά σήματα, δεν προσδιορίζονται με θετικό τρόπο ποιες είναι αντίστοιχα εκείνες οι μέθοδοι γραφικής παράστασης που θα μπορούσαν να ικανοποιήσουν τα εν λόγω κριτήρια. Για το λόγο αυτό, οι συγκεκριμένες αποφάσεις έδωσαν την εντύπωση ότι «κλείνουν την πόρτα» για τα οσφρητικά σήματα, δεδομένης της πρακτικής δυσκολίας να επινοηθούν άλλες μέθοδοι, πέραν αυτών που ρητώς απορρίπτονταν, που θα μπορούσαν να αναπαραστήσουν με ακρίβεια και σαφήνεια μια οσμή.

 

 

ΙΙΙ. Οι νέες ρυθμίσεις: Η κατάργηση της απαίτησης της γραφικής παράστασης

 

Μια από τις σημαντικότερες αλλαγές που επέφερε το νέο πλαίσιο για τα σήματα στην ΕΕ είναι η απάλειψη της προϋπόθεσης της γραφικής αναπαράστασης των προς κατάθεση εθνικών και ευρωπαϊκών σημάτων.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. β’ της νέας Οδηγίας:

«Το σήμα μπορεί να αποτελείται από οποιαδήποτε σημεία […], υπό την προϋπόθεση ότι τα σημεία αυτά μπορούν να αναπαρίστανται στο μητρώο κατά τρόπο που επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές και στο κοινό να προσδιορίζουν με σαφήνεια και ακρίβεια το αντικείμενο της προστασίας που παρέχεται στον δικαιούχο τους».

Αντίστοιχα, σύμφωνα με το νέο άρθρο 4 παρ. β’ του Κανονισμού:

«Το σήμα της ΕΕ μπορεί να συνίσταται από σημεία, ιδίως λέξεις, συμπεριλαμβανομένων ονομάτων προσώπων, σχέδια, γράμματα, αριθμούς, χρώματα, το σχήμα των προϊόντων ή της συσκευασίας τους, ή ήχους, υπό την προϋπόθεση ότι τα σημεία αυτά […] β) μπορούν να αναπαρίστανται στο μητρώο των σημάτων της ΕΕ “μητρώο”) κατά τρόπο που επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές και στο κοινό να προσδιορίζουν το ακριβές αντικείμενο της προστασίας που παρέχεται στον δικαιούχο του σήματος

Ομοίως, στο άρθρο 3 παρ. 1 και 4 του Εκτελεστικού Κανονισμού 2017/1431 για το σήμα της ΕΕ, της 18ης Μαΐου 2017, ορίζεται ότι:

 «το σήμα αναπαρίσταται σε οποιαδήποτε κατάλληλη μορφή με τη χρήση ευρέως διαθέσιμης τεχνολογίας, εφόσον είναι δυνατή η αναπαράστασή του στο μητρώο κατά τρόπο σαφή, ακριβή, αυτοτελή, ευπρόσιτο, κατανοητό, διαρκή και αντικειμενικό, που επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές και στο κοινό να προσδιορίζουν με σαφήνεια και ακρίβεια το αντικείμενο της προστασίας που παρέχεται στον δικαιούχο του» ενώ παράλληλα, μπορεί να συνοδεύεται και από μια περιγραφή.

Έτσι, ήδη από την 1η Οκτωβρίου 2017, τα προς καταχώρηση σήματα της ΕΕ μπορούν να αναπαρίστανται «με οποιαδήποτε κατάλληλη μορφή μέσω της ευρέως διαθέσιμης τεχνολογίας, και επομένως όχι κατ’ ανάγκη με γραφικά μέσα, εφόσον η αναπαράσταση είναι σαφής, ακριβής, αυτοτελής, εύκολα προσβάσιμη, κατανοητή, χρονικά σταθερή και αντικειμενική» [15].

Περαιτέρω, για τη διευκόλυνση της διαδικασίας μεταφοράς της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο και για να υπάρξει η μεγαλύτερη δυνατή εναρμόνιση στην εφαρμογή της νέας οδηγίας για τα σήματα, το ΓΔΙΕΕ και τα Γραφεία Σημάτων των κρατών μελών κατέβαλαν προσπάθειες για να διασφαλίσουν ότι οι νέες διατάξεις της Οδηγίας για τα σήματα θα εφαρμόζονται με εναρμονισμένο και συνεπή τρόπο σε ολόκληρο το ευρωπαϊκό δίκτυο διανοητικής ιδιοκτησίας με σκοπό τη βελτίωση της ασφάλειας δικαίου και της ευχερούς πρόσβασης των χρηστών. Στο πλαίσιο αυτό, με σχετική (μη δεσμευτική για τα κράτη-μέλη) ανακοίνωσή του Ευρωπαϊκού Δικτύου Εμπορικών Σημάτων, Σχεδίων και Υποδειγμάτων (European Trade Mark and Design Network) παρέχονται διαρθρωμένες πληροφορίες σχετικά με τα νέα είδη σημάτων, τους ορισμούς και τους τρόπους αναπαράστασης για κάθε Γραφείο [16].

 

Εκ πρώτης όψεως, η απάλειψη της υποχρέωσης γραφικής αναπαράστασης φαίνεται να επιλύει το επί πολλών ετών πρόβλημα εκτίμησης μιας εκ των βασικών προϋποθέσεων της τυπικής νομιμότητας των καταθέσεων που ανέκυπτε, μέχρι σήμερα, αναφορικά με τα οσφρητικά σήματα και τα εν γένει μη παραδοσιακά σήματα, ήτοι το ζήτημα της γραφικής παράστασης αυτών. Η νέα γενική απαίτηση αναπαράστασης που εισάγεται με το νέο πλαίσιο σημάτων και που θα εφαρμόζεται (και) στα οσφρητικά σήματα, ανταποκρίνεται στις ανάγκες του συστήματος καταχωρήσεως μιας και εξαλείφει - όπως προηγουμένως έκανε η γραφική παράσταση - κάθε στοιχείο υποκειμενικότητας κατά τη διαδικασία προσδιορισμού και αντιλήψεως του σημείου.

 

Πιθανές νέες δυσχέρειες στην καταχώρηση οσφρητικών σημάτων;

Παρά το γεγονός, ότι πλέον τα σύνορα της αναπαράστασης φαίνονται να είναι πιο ευέλικτα για τα οσφρητικά σημεία, το νέο πλαίσιο δεν εξαλείφει όλα τα πιθανά εμπόδια που μπορούν να ανακύψουν στην επιτυχή καταχώρηση ενός οσφρητικού σήματος.

Αφενός, υφίσταται ένα εμπόδιο νομικής φύσης το οποίο ανάγεται στη διεύρυνση των λόγων απολύτων λόγων απαραδέκτου σημάτων που εισάγεται από το νέο πλαίσιο για τα σήματα (άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο ε᾽ της Οδηγίας και άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο ε᾽ του Κανονισμού). Ειδικότερα, δεν καταχωρίζονται ή, εάν έχουν καταχωρισθεί, είναι δυνατόν να κηρυχθούν άκυρα σήματα που συνίστανται αποκλειστικά από το σχήμα του προς διάκριση προϊόντος [17] ή οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό επιβάλλεται από την ίδια τη φύση του προϊόντος, είναι απαραίτητο για την επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος, ή προσδίδει ουσιαστική αξία στο προϊόν. Επομένως, η αξιολόγηση οσφρητικών σημείων δύναται να προσκρούει σε τέτοιου είδους απόλυτο λόγο απαραδέκτου, στο βαθμό που η οσμή ενδέχεται να θεωρηθεί ότι επιβάλλεται από τη φύση του προϊόντος [18].

Αφετέρου, ένα τεχνικής φύσεως εμπόδιο δύναται να ανακύψει από το γεγονός ότι σήμερα, δεν υφίσταται μια γενικώς αποδεκτή διεθνής κατάταξη των οσμών, η οποία θα καθιστούσε δυνατό, όπως συμβαίνει με τους διεθνείς κώδικες περί χρωμάτων ή μουσικής γραφής, τον αντικειμενικό και ακριβή προσδιορισμό ενός οσφρητικού σημείου βάσει της απονομής σε κάθε οσμή μιας ακριβούς και ιδιαίτερης ονομασίας ή κωδικού [19] (κατ’ αντιστοιχία με την κωδικοποίηση που υπάρχει αναφορικά με άλλα μη παραδοσιακά σήματα, όπως οι κωδικοί Pantone για τα σήματα χρώματος). Εξάλλου, η μέθοδος σαφούς και ακριβούς αναπαραστάσεως μιας οσμής σε συνάρτηση με την ευρέως διαθέσιμη σχετική τεχνολογία δεν προσδιορίζονται επί του παρόντος ούτε στο ειδικό κεφάλαιο των Κατευθυντήριων Γραμμών (Guidelines) που δημοσίευσε το ΓΔΙΕΕ [20], ούτε στον Εκτελεστικό Κανονισμό του Σήματος της ΕΕ, αλλά ούτε και στην Ανακοίνωση του European Trade Mark and Design Network, όπως γίνεται για άλλα μη παραδοσιακά σήματα (π.χ. ολογραμμικά σήματα).

 

Επίλογος

Η κατάργηση της γραφικής παρατάσεως που φέρνει το νέο πλαίσιο για τα σήματα στην ΕΕ είναι μια σημαντική εξέλιξη σε ότι αφορά την καταχώρηση και προστασία μη παραδοσιακών μορφών εμπορικών σημάτων, αφού αναμένεται να παρέχει μεγαλύτερη ευελιξία στα γραφεία Σημάτων κατά την αξιολόγηση των σημείων που μπορούν να γίνουν αποδεκτά σήματα. Πάντως, η εν λόγω εξέλιξη δεν συνιστά κατ’ ουσία επανάσταση για τα οσφρητικά σήματα, δεδομένου μάλιστα του γεγονότος ότι η απαίτηση για σαφή και ακριβή αναπαράσταση είχε ήδη τεθεί προ ετών από το ΔΕΕ (απόφαση Ralf Sieckmann), αλλά και διότι δεν εξαλείφονται όλα τα νομικά και τεχνικά εμπόδια που θα μπορούσαν να δυσχεράνουν την καταχώρηση οσφρητικών σημάτων εντός ΕΕ, ούτε προβλέπονται ρητά τα νέα τεχνολογικά μέσα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παράσταση της οσμής στην οποία αντιστοιχεί ένα τέτοιο σήμα.

Για το λόγο αυτό αναμένονται με ενδιαφέρον οι πρώτες αποφάσεις του ΓΔΙΕΕ αναφορικά με την καταχώριση οσφρητικών σημάτων, καθώς και οι πρώτες ερμηνείες του ΔΕΕ σχετικά με το γράμμα του νέο άρθρου 3 της Οδηγίας.

Αναμφίβολα πάντως, η εξέλιξη τεχνολογικών μεθόδων στο πεδίο της παράστασης οσμών, όπως η αέρια χρωματογραφία, αναμένεται να παρέχουν ικανοποιητικά μέσα αναπαραστάσεως των οσφρητικών σημείων, καθιστώντας πιο ρεαλιστικό οι οσμές να μπορέσουν να επικρατήσουν στο εμπόριο ως αυτόνομο μέσο διάκρισης προϊόντων και υπηρεσιών μιας επιχειρήσεως και στην Ευρώπη.

 

* Ο Αιμίλιος-Αρτέμιος Στραγαλινός είναι δικηγόρος Αθηνών, κάτοχος προπτυχιακού τίτλου (LL.B) από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, και μεταπτυχιακού τίτλου (LL.M) στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Διανοητικής Ιδιοκτησίας από το Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου.

 

Υποσημειώσεις

 

[1] Σε έγγραφό της αναφορικά με τους νέους τύπους (μη παραδοσιακών) σημάτων, η Μόνιμη Επιτροπή για το Δίκαιο των Εμπορικών Σημάτων, των Βιομηχανικών Σχέδιων και των Γεωγραφικών Ενδείξεων (Standing Committee on the Law of Trademarks, Industrial Designs and Geographical Indications, SCT/16, της 16ης-17ης Νοεμβρίου 2006) του ΠΟΔΙ (WIPO), διέκρινε ανάμεσα σε εκείνα που γίνονται αντιληπτά δια της οράσεως (όπως το χρώμα και το τρισδιάστατο σήμα) και σε εκείνα που δεν γίνονται αντιληπτά δια της οράσεως (όπως ο ήχος και η οσμή). Έγγραφο διαθέσιμο στο: http://www.wipo.int/edocs/mdocs/sct/en/sct_16/sct_16_2.pdf.

[2] Βλ. για παράδειγμα τα εξής σήματα: υπ᾽ αριθμόν 86122975 σήμα: «The mark consists of a flowery musk scent», υπ᾽ αριθμόν 86265443 σήμα: «The mark consists of the scent of bubble gum» και υπ’ αριθμόν 85553176 σήμα: «The mark consists of the scent of a pina colada» (πηγή:   http://tsdr.uspto.gov/#caseNumber=85553176&caseSearchType=US_APPLICATION&caseType=SERIAL_NO&searchType=statusSearch)

[3] Βλ. για παράδειγμα το υπ᾽ αριθμόν 1241420 σήμα: «The mark consists of a Eucalyptus Radiata scent for the goods» (πηγή: Trade Mark On-line Search System (ATMOSS):  https://search.ipaustralia.gov.au/trademarks/search/result?s=101511bc-081b-4312-a932-c2127a868468#_1241420).

[4] Bλ. άρθρο 2 της προς κατάργηση Οδηγίας 2008/95, και προγενέστερη εκδοχή του άρθρου 4 του Κανονισμού 207/2009.

[5] Απόφαση Δεύτερου Τμήματος Προσφυγών ΓΔΙΕΕ R156/1998-2, 11 Φεβρουαρίου 1999.

[6] Ό.π., παράγραφος 14: «The smell of freshly cut grass is a distinct smell which everyone immediately recognises from experience. For many, the scent or fragrance of freshly cut grass reminds them of spring, or summer, manicured lawns or playing fields, or other such pleasant experiences».

[7] ΔΕΕ C-273/00, 12 Δεκεμβρίου 2002, Ralf Sieckmann κατά Deutsches Patent-und Markenamt.

[8] Ό.π., παράγραφοι 51 και 55.

[9] Ό.π., παράγραφος 69, όπου το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η γραφική παράσταση ενός οσφρητικού σήματος πρέπει, προκειμένου να γίνει δεκτή, να παριστά την οσμή της οποίας ζητείται η καταχώριση, και όχι το προϊόν που την αναδίδει. Adde ΠΕΚ T-305/04, 27 Οκτωβρίου 2005, Eden SARL κατά Γραφείου Εναρμονίσεως στο πλαίσιο της Εσωτερικής Αγοράς, παράγραφος 39.

[10] Ό.π., παράγραφοι 69-71.

[11] Ό. π., υποσημείωση 8, παράγραφος 72.

[12] ΠΕΚ T-305/04, 27 Οκτωβρίου 2005, Eden SARL κατά Γραφείου Εναρμονίσεως στο πλαίσιο της Εσωτερικής Αγοράς (εμπορικά σήματα, σχέδια και υποδείγματα) (ΓΕΕΑ).

[13] Ό.π., υποσημείωση 17, παράγραφος 33: «Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι από τις προσκομισθείσες ενώπιον του τμήματος προσφυγών αποδείξεις προκύπτει ότι η οσμή της φράουλας διαφέρει αναλόγως της ποικιλίας. Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι μπορεί να αναφέρεται σε διάφορες ποικιλίες και, ως εκ τούτου, σε πλείονες διαφορετικές οσμές, η περιγραφή «οσμή ώριμης φράουλας» δεν είναι ούτε μονοσήμαντη ούτε ακριβής, και δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα να παρεισφρήσουν υποκειμενικά στοιχεία κατά τη διαδικασία προσδιορισμού και αντιλήψεως του σημείου του οποίου ζητείται η καταχώριση».

[14] Ό.π., παράγραφοι 19 και 40.

[15] Αιτ. σκ. 9 του Κανονισμού.

[16] Βλέπε σχετικά: http://gge.gov.gr/wp-content/uploads/2017/12/EL-Common-Communication_Anaparastash_neon_eidon_simaton.pdf.

[17] Πρβλ. ήδη ΔΕΕ C-299/99, 18 Ιουνίου 2002, Κoninklijke Philips Electronics NV κατά Remington Consumer Products Ltd., παράγραφος 74.

[18] Bouvel A., J. Canlorbe, «Le Paquet marque ou l’occasion manquée d’une vraie clarification», Propriétés Intellectuelles, Αρ. 59, Απρίλιος 2016, σελ. 192.

[19] ΠΕΚ T-305/04, ὀ.π. υποσημείωση 15, παράγραφος 34.

[20] Το συγκεκριμένο έγγραφο αποσκοπεί στη γενική ενημέρωση και ευαισθητοποίηση όσον αφορά τον Κανονισμό για το σήμα της ΕΕ, χωρίς όμως να είναι νομικά δεσμευτικό. Η τελευταία έκδοση με ημερομηνία 01.10.2017 δεν είναι ακόμη διαθέσιμη στην ελληνική γλώσσα: https://euipo.europa.eu/tunnel-web/secure/webdav/guest/document_library/contentPdfs/law_and_practice/trade_marks_practice_manual/WP_2_2017/PartB/04part_b_examination_section_4_absolute_grounds_for_refusal/part_B_examination_section_4_chapter_2/part_B_examination_section_4_chapter_2_EUTM%20definition_en.pdf


 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ & ΕΘΝΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ)

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ [ΕΦΕΞΗΣ: ΣΗΜΑ ΤΗΣ Ε.Ε.]

Ημερίδα για τα Εθνικά και Κοινοτικά Σήματα

 

Photo credits: Created by bendney images - Freepik.com

fashioning cover small

PRESS RELEASE

Στο κατάμεστο αμφιθέατρο του Πολιτιστικού Κέντρου Δαΐς πραγματοποιήθηκε και φέτος, για τρίτη συνεχή χρονιά, το συνέδριο “Fashioning the Law: Design-Protect-Trade-Mediate”.

Περισσότεροι από 25 Έλληνες και ξένοι καταξιωμένοι ομιλητές, experts του κλάδου της μόδας και της νομικής επιστήμης, ενθουσίασαν ένα κοινό επιχειρηματιών, σχεδιαστών, δικηγόρων, συμβούλων επιχειρήσεων, φωτογράφων, bloggers, marketers και e-shops, οι οποίοι καταχειροκρότησαν αυτή την – ετήσια πλέον – συνάντηση μόδας και δικηγορίας.

Αφουγκραζόμενο τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες της αγοράς, το Fashion Law and Business Conference δεν είχε μόνο νομική χροιάοι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν για personalization από τον guru του είδους Φώτη Αντωνόπουλο (GRECA, Tsakiris Mallas), για cross-border commerce από τον Jeroen Leenders (Sale Supply, cross-border magazine), την Μαρίνα Βασιλαρά (Apivita) και τον Μάνο Κουμαντάκη (Convert Group), για success stories και επιχειρηματικότητα Made in Greece από τον Βασίλη Μασσέλο (ΣΕΠΕΕ, Nota Lingerie), την Ελένη Κυριάκου, τον Γιάννη Στεφανίδη (Mezoura.com), την Ηλιάδα Κοθρά (Living Postcards) και πολλούς άλλους.

Work Hard, Stay Humble”, μας συμβούλευσε ο πολυβραβευμένος και πράγματι πολύ μετριόφρων φωτογράφος Κοσμάς Κουμιανός. “Προστάτευσε τα δικαιώματά σου” η παραίνεση της σχεδιάστριας Ορσαλίας Παρθένη. “Wearing Troubles” - ο Δρ. Θεόδωρος Χίου μας εξήγησε πότε η αμφίεση προσβάλλει δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Από μια εκδήλωση του fashion industry δεν θα μπορούσε να λείπει και το … ιταλικό άρωμα! Η Claudia Del Re ταξίδεψε από την αναγεννησιακή Φλωρεντία και την διεθνούς φήμης σχολή μόδας Polimoda (η οποία ‘ανέθρεψε’ τον Salvatore Ferragamo και τον Guccio Gucci), προκειμένου να μεταφέρει την εμπειρία της από τους μεγάλους οίκους μόδας του εξωτερικού. Ο Pierfrancesco Fasano (MFSD IP Mediation Academy) και η Julia Holden (Trevisan & Cuonzo) έφεραν αέρα μιλανέζικο και μίλησαν για διαμεσολάβηση και σκανδαλώδη σήματα αντίστοιχα, ενώ από το, εξίσου δραστήριο στο χώρο της μόδας, Λονδίνο, το συνέδριο τίμησε ο James Sweeting (IP Counsel της Supergroup) για να εξηγήσει πώς η Superdry προστατεύεται από μιμητές της σαν την … Superfry!    

Το εναρκτήριο λάκτισμα του συνεδρίου έδωσαν φέτος ο Δήμαρχος Αμαρουσίου Γιώργος Πατούλης, η Αντιπρόεδρος ΔΣΑ Ιωάννα Καλαντζάκου, ο Πρόεδρος ΔΣ του ΟΒΙ Πρόδρομος Τσιαβός και η Διευθύντρια του ΟΠΙ Ειρήνη Σταματούδη.

Και το κλείσιμο; Με νότες από δύο βιολιά, ποτήρια με κρασί σηκωμένα και πολλές φωτογραφίες φιλοτεχνήθηκε, όχι ο επίλογος του συνεδρίου τούτου, αλλά ο πρόλογος της αμέσως επόμενης επιστημονικής και επιχειρηματικής συνάντησης όλων.   Ένα ενθουσιώδες CU Soon! και μια υπόσχεση από τις διοργανώτριες και ιδρύτριες του Fashion Law and Business Association, Αλεξάνδρα Βαρλά και Ιωάννα Λαγουμίδου, για ένα δημιουργικό 2018 με ακόμη πιο πρωτοποριακές και ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις. Stay tuned!

 

Aπό τη Διοργάνωση του Συνεδρίου


 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΤΟ IPRights.GR:

WEARING TROUBLES! ΟΤΑΝ Η ΑΜΦΙΕΣΗ ΠΡΟΣΒΑΛΛΕΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

3o ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΗ ΜΟΔΑ | "FASHIONING THE LAW"

PRINT ME A DRESS! Η ΤΡΙΤΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΣΤΗ ΜΟΔΑ (3d Printing)

2o ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΗ ΜΟΔΑ

Fashioning the Law: Δίκαιο Sur Mesure

 

Wearing troubles facebook cover

Το παρόν άρθρο αποτελεί γραπτή απόδοση της εισήγησης του Δρ. Θεόδωρου Χίου* με τίτλο «Wearing troubles! όταν η αμφίεση προσβάλλει δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας» που εκφωνήθηκε στις 14 Oκτωβρίου 2017 στο 3ο Fashioning the Law Conference.

Η παρουσίαση της εισήγησης είναι διαθέσιμη εδώ.

***

Είμαι πολύ χαρούμενος που συμμετέχω για τρίτη φορά στο Fashioning the Law Conference, διότι, το παρόν συνέδριο αφενός μας δίνει την ευκαιρία να μοιραζόμαστε το βήμα με τους δημιουργούς, των οποίων η εργασία δίνει νόημα στο επάγγελμά μας, και αφετέρου, μας προσφέρει το κατάλληλο κοινό για να απευθύνουμε προβληματισμούς που θίγουν πρωτότυπα, καινοφανή ή ακόμα και οριακά ζητήματα διανοητικής ιδιοκτησίας στο χώρο της μόδας, όπως αυτό που πραγματεύεται η σημερινή παρουσίασή μου, με την οποία ερωτώ:

 

Μπορεί η αμφίεση ενός ενδύματος να προσβάλλει δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας;

 

Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά: H προσβολή πνευματικών δικαιωμάτων και γενικότερα διανοητικής ιδιοκτησίας λαμβάνει διάφορες μορφές. Γνωστότερη και μαζικότερη έκφανση προσβολής είναι η περίπτωση της παραγωγής και εμπορίας απομιμητικών (πειρατικών) προϊόντων, που αντιγράφουν το σχέδιο του ενδύματος ή/και φέρουν απομιμητικά σήματα γνωστών οίκων και εταιριών μόδας.

Πέραν όμως αυτής της περίπτωσης, προσβολή δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στη μόδα εμφανίζεται και στο πλαίσιο παραγωγής νέων/πρωτότυπων και όχι απομιμητικών αντικειμένων μόδας, στα οποία απεικονίζονται, προστατευόμενες δημιουργίες τρίτων προσώπων, όπως, ένα ένδυμα στο οποίο απεικονίζεται, για παράδειγμα, μία φωτογραφία, χωρίς όμως να ληφθεί η σχετική άδεια για την εν λόγω χρήση από το δημιουργό του απεικονιζόμενου έργου.

Σε αυτή την περίπτωση, τα δεδομένα της προσβολής αντιστρέφονται: ο παραγωγός/σχεδιαστής της πρωτότυπης δημιουργίας δεν είναι θύμα προσβολής αλλά ο ενεργών την προσβολή εις βάρος του δημιουργού του απεικονιζόμενου φωτογραφικού έργου.

Όπως σε κάθε περίπτωση προσβολής δικαιωμάτων, έτσι και σε αυτή την περίπτωση, ο δικαιούχος πνευματικών δικαιωμάτων που θέλει να προστατεύσει τα συμφέροντά του, αναμένεται να κινήσει νομικές διαδικασίες εναντίον των προσώπων που βρίσκονται στην αρχή της αλυσίδας παράνομης κυκλοφορίας των πειρατικών αντικειμένων μόδας, ήτοι εναντίων του σχεδιαστή/παραγωγού του επίμαχου προϊόντος και ενδεχομένως εναντίον των διανομέων και πωλητών των εν λόγω προϊόντων.

Θα μπορούσε άραγε, να στραφεί και κατά του τελικού αποδέκτη της αλυσίδας, δηλαδή κατά του καταναλωτή-τελικού χρήστη των εν λόγω προϊόντων;

 

Case study

Για να απαντήσω στο εν λόγω ερώτημα, θα εξετάσω το ζήτημα στο πλαίσιο της ακόλουθης περίπτωσης μελέτης, η οποία προήλθε από μία πρόσφατη πραγματική υπόθεση (Michael Miller v. Kendall Jenner, Inc., et. al., 2:17-cv-04992 (C.D.Cal)) [1], η οποία συνδυάζει με εξαιρετικό τρόπο την προστασία φωτογραφικών έργων στο χώρο της μόδας:

 

Παραγωγός εμπορευμάτων μόδας [Kendall and Kylie Jenner] κατασκευάζει μπλούζα με φωτογραφία που προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. Δεν αναζητά το δικαιούχο και δεν λαμβάνει σχετική άδεια χρήσης/εκμετάλλευσης της φωτογραφίας για την τύπωσή της στη μπλούζα. Η μπλούζα κυκλοφορεί συνεπώς πειρατικά στην αγορά και οι καταναλωτές την αγοράζουν.

 

Στην πραγματική υπόθεση, ο φωτογράφος, όταν αντελήφθη την προσβολή, έκανε χρήση των νομικών εργαλείων που του παρέχει το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας και στράφηκε κατά του παραγωγού-εμπόρου των επίμαχων ενδυμάτων ζητώντας την απόσυρση τους από την αγορά.

2packeller

Στην περίπτωση μελέτης που θα εξετάσω, θα ήθελα να προχωρήσω ένα βήμα πιο πέρα και να εξετάσω κατά πόσο ο φωτογράφος θα μπορούσε να στραφεί -σωρευτικά ή εναλλακτικά- εναντίον των καταναλωτών / τελικών χρηστών που αγόρασαν και φορούν την μπλούζα.

 

Οι χρήστες της πειρατικής μπλούζας προσβάλλουν άραγε αυτοτελώς τα πνευματικά δικαιώματα του φωτογράφου με το να φορούν απλώς την μπλούζα που αγόρασαν;

 

Για να απαντήσω στο ερώτημα αυτό, θα προσπαθήσω να προβώ στο νομικό χαρακτηρισμό της επίμαχης χρήσης του προστατευόμενου έργου, της πράξης δηλαδή του χρήστη να φορέσει την μπλούζα που απεικονίζει παρανόμως την προστατευόμενη φωτογραφία και, ειδικότερα, να εξετάσω κατά πόσον η εν λόγω χρήση δύναται να ελεγχθεί από το δικαιούχο των πνευματικών δικαιωμάτων, χρησιμοποιώντας ως benchmark το ελληνικό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας.

 

Ι. Δημόσια έκθεση φωτογραφίας διά της αμφίεσης: Νομικός χαρακτηρισμός

Α. Τα δικαιώματα του φωτογράφου στη θεωρία.

Εξουσία δημόσιας έκθεσης. Σύμφωνα με το ισχύον δίκαιο, ο φωτογράφος έχει το δικαίωμα να επιτρέπει και να απαγορεύει την έκθεση της προστατευόμενης δημιουργίας του. Πρόκειται για την αυτοτελή εξουσία δημόσιας έκθεσης, η οποία εντάσσεται στο περιουσιακό δικαίωμα του δημιουργού (άρθρο 3 Ν 2121/1993) και ενεργοποιείται εφόσον πληρούνται κάποιες προϋποθέσεις:

  1. Απαιτείται η άμεση έκθεση του φωτογραφικού έργου στο κοινό (διά υλικού φορέα), έστω και διά αντιτύπου.
  2. Απαιτείται η έκθεση να είναι δημόσια. Αυτό προϋποθέτει την ύπαρξη ενός κοινού που έχει πρόσβαση στο έργο. Υπό νομικούς όρους, ως κοινό νοείται ένας κύκλος προσώπων που είναι ευρύτερος από το στενό κύκλο της οικογένειας και το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον (άρθρο 3 παρ. 2 Ν. 2121/1993) [2]. Περαιτέρω, για την κατάφαση ύπαρξης κοινού αρκεί να παρέχεται δυνατότητα πρόσβασης του κοινού στο έργο, χωρίς να απαιτείται τα πρόσωπα να προσλαμβάνουν εν τοις πράγμασι με τις αισθήσεις τους το έργο.

Εξάλλου, είναι αδιάφορο αν το κοινό βρίσκεται στον ίδιο ή σε διαφορετικούς χώρους και αν ο χώρος στον οποίο πραγματοποιείται η δημόσια έκθεση του έργου είναι δημόσιος ή ιδιωτικός.

Επίσης, τόσο ο κερδοσκοπικός χαρακτήρας της δημόσιας έκθεσης, δηλαδή, το αν η έκθεση συνδέεται με άμεσο ή έμμεσο κέρδος, όσο και ο τρόπος ή οι συνθήκες της έκθεσης, είναι κατ’ αρχήν αδιάφοροι.

 

B. Υπαγωγή.

Με βάση τα ανωτέρω, προκύπτει ότι η αμφίεση της επίμαχης μπλούζας από το χρήστη οδηγεί κατά κανόνα σε δημόσια έκθεση της απεικονιζόμενης φωτογραφίας, η οποία καλύπτεται κατ’ αρχήν από την αντίστοιχη περιουσιακή εξουσία που διαθέτει ο φωτογράφος.

Διότι, κατ’ αρχάς, η αμφίεση συνιστά μία πράξη με δημόσιο χαρακτήρα που συνήθως ξεφεύγει από την ιδιωτική σφαίρα του ατόμου. Τα ενδύματα που συνιστούν την αμφίεση εκτίθενται συνήθως σε δημόσια θέα.

Ακολούθως, με το να φοράει κανείς την επίμαχη μπλούζα εκτός του άμεσου κοινωνικού περιβάλλοντος, παρέχει τη δυνατότητα στο κοινό να αποκτήσει άμεση πρόσβαση στην εκεί απεικονιζόμενη φωτογραφία, η οποία πραγματοποιείται με την άμεση οπτική επαφή (χωρίς την παρεμβολή κάποιου τεχνικού μέσου μετάδοσης) με τον υλικό φορέα της, δηλαδή την ίδια την μπλούζα.

Το δυνητικό κοινό που αποκτά πρόσβαση στο έργο προσδιορίζεται με βάση τις περιστάσεις της δημόσιας έκθεσης. Έτσι, για παράδειγμα, ως κοινό νοούνται, κατά περίπτωση, οι περαστικοί, οι επιβάτες του μετρό κ.ο.κ., οι οποίοι δύνανται να αποκτήσουν πρόσβαση στο έργο.

Αν και δεν πρόκειται για τον κλασσικό τρόπο δημόσιας έκθεσης ενός φωτογραφικού έργου, όπως είναι για παράδειγμα μία φωτογραφική έκθεση, η ανάρτηση στο διαδίκτυο κλπ., η δημόσια αμφίεση της επίμαχης μπλούζας εντάσσεται στη σφαίρα του μονοπωλίου πνευματικής ιδιοκτησίας του φωτογράφου, κάτι που ενδιαφέρει το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας.

 

Τι σημαίνει αυτό για τον καταναλωτή που αγοράζει και φοράει δημοσίως την επίμαχη πειρατική μπλούζα; Με άλλα λόγια τι μπελάδες (troubles) φοράει ο καταναλωτής;

 

ΙΙ. Προσβολή πνευματικών δικαιωμάτων διά της αμφίεσης

Το κρίσιμο στοιχείο το οποίο πρέπει να αποσαφηνιστεί είναι η νομιμότητα της δημόσιας έκθεσης της φωτογραφίας που λαμβάνει χώρα διά της αμφίεσης.

Μία πράξη η οποία καλύπτεται από το μονοπώλιο του δημιουργού, όπως η δημόσια έκθεση μιας φωτογραφίας, είναι νόμιμη εφόσον συντρέχουν λόγοι που αίρουν τον παράνομο χαρακτήρα της. Αυτό συμβαίνει σε δύο περιπτώσεις:

α) στην περίπτωση που η εν λόγω έκθεση καλύπτεται από κάποια εξαίρεση/περιορισμό που προβλέπεται ρητά στο νόμο.

β) στην περίπτωση που ο δικαιούχος συναινεί για τη διενέργεια της δημόσιας έκθεσης.

 

Α. Εφαρμοστέες εξαιρέσεις και περιορισμοί.

Το σύστημα εξαιρέσεων/περιορισμών του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες χώρες του ηπειρωτικού δικαίου βασίζεται σε εξαντλητική απαρίθμηση περιπτώσεων στις οποίες η χρήση έργων είναι νόμιμη χωρίς την άδεια του δικαιούχου.

Η δημόσια έκθεση της περίπτωσης που εξετάζουμε δεν καλύπτεται από κάποια εξαίρεση [3]. Δύναται μόνο να υπαχθεί στον εγγενή περιορισμό του περιουσιακού δικαιώματος του φωτογράφου, που σχετίζεται με την απουσία του δημόσιου χαρακτήρα της έκθεσης.

Έτσι, η έκθεση της απεικονιζόμενης φωτογραφίας διά της αμφίεσης είναι νόμιμη και χωρίς την άδεια του δικαιούχου, όταν δεν είναι δημόσια, όταν δηλαδή ο χρήστης φοράει την μπλούζα ενώπιον του στενού κύκλου της οικογένειας και του άμεσου κοινωνικού περιβάλλοντος του χρήστη (δηλαδή εντός της οικίας, στο πλαίσιο φιλικών εκδηλώσεων κλπ.) ή όταν δεν υπάρχει κανενός είδους κοινό.

 

Β. Ο χρήστης ως φορέας του δικαιώματος έκθεσης της φωτογραφίας.

Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, η δημόσια έκθεση της φωτογραφίας διά της αμφίεσης της μπλούζας θα είναι νόμιμη μόνον εφόσον ο δικαιούχος πνευματικών δικαιωμάτων επί της φωτογραφίας συναινεί σε αυτήν, με άλλα λόγια, όταν ο καταναλωτής/ τελικός χρήστης είναι φορέας (αδειούχος) της εξουσίας δημόσιας έκθεσης της φωτογραφίας.

Μπορεί όμως να γίνει αυτό στην πράξη;

Ο χρήστης ως φορέας του δικαιώματος διά της (νόμιμης) αγοράς. Κατ’ αρχάς θα πρέπει να καταστεί σαφές ότι μόνη η αγορά του υλικού φορέα δηλαδή της μπλούζας από τον καταναλωτή/τελικό χρήστη, δε συνεπάγεται αυτομάτως και απόκτηση από αυτόν δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που αφορούν το ενσωματωμένο έργο (φωτογραφία), εκτός αν εγγράφως έχει συμφωνηθεί το αντίθετο, όπως προβλέπει ρητά ο νόμος (άρθρο 17 Ν 2121/1993).

Όμως, αυτό είναι μάλλον αδύνατον να συμβεί δεδομένου ότι ο καταναλωτής δεν συνάπτει άδειες εκμετάλλευσης με τους εμπόρους ενδυμάτων (ακόμα και σε περιπτώσεις πώλησης μη πειρατικών ενδυμάτων), αλλά απλώς προφορικές συμβάσεις πώλησης, στις οποίες δεν υπάρχει πρόθεση συναλλαγής που να αφορά πνευματικά δικαιώματα.

Εξάλλου, ακόμα πιο απίθανο είναι να συμβληθεί ο χρήστης/καταναλωτής απευθείας με το φωτογράφο και να λάβει τα σχετικά δικαιώματα δημόσιας έκθεσης της φωτογραφίας κατ’ ευθείαν από αυτόν.

Απουσία άδειας // Κατ’ αρχήν προσβολή. Συνεπώς, στην πράξη, ο χρήστης δεν θα μπορέσει να καταστεί σχεδόν ποτέ φορέας του δικαιώματος έκθεσης της φωτογραφίας. Κατά συνέπεια, ο φωτογράφος του παραδείγματός μας, θα μπορούσε κατ’ αρχήν να αξιώσει από τον χρήστη/καταναλωτή που φοράει δημόσια την επίμαχη μπλούζα την αναγνώριση του δικαιώματός του, την άρση της προσβολής και την παράλειψή της στο μέλλον, ανεξάρτητα από το αν χρήστης διαπράττει την προσβολή υπαίτια ή όχι (υποκειμενικός σκοπός του χρήστη), δεδομένου ότι, σύμφωνα με την παραδοσιακή προσέγγιση του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας, η προσβολή αξιολογείται αντικειμενικά.

Εν προκειμένω, η αξίωση για άρση προσβολής θα αντιστοιχούσε ουσιαστικά στην διακοπή της δημόσιας έκθεσης του έργου διά της αμφίεσης, και θα μπορούσε να περιλαμβάνει ως μέτρο, θεωρητικά, έως και την καταστροφή του επίμαχου ενδύματος (άρθρο 65 παρ. 1 Ν. 2121/1993).

 ipchain

 

Γ. Επιβολή δικαιωμάτων.

Βεβαίως, διαφορετικό είναι το ζήτημα της πρακτικής επιβολής των ως άνω δικαιωμάτων του φωτογράφου κατά του χρήστη. Πέραν των αυτονόητων δυσκολιών, που σχετίζονται ιδίως με τον εντοπισμό του χρήστη και τα ισχνά προσδοκώμενα οφέλη από μία τέτοια κίνηση, η δικαστική επιτυχία της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων ενδέχεται να δυσχεραίνεται και για νομικούς λόγους.

Συγκρουόμενα συμφέροντα. Διότι, η επιβολή των δικαιωμάτων εκ μέρους του φωτογράφου απηχεί μία σύγκρουση συμφερόντων. Ειδικότερα, ο χρήστης/καταναλωτής θα μπορούσε να αντικρούσει τις αξιώσεις του φωτογράφου επικαλούμενος το απόλυτο και αποκλειστικό δικαίωμα κυριότητας επί του υλικού φορέα, δηλαδή της μπλούζας, η οποία μάλιστα είναι κατά βάση προορισμένη για δημόσια έκθεση και για εξυπηρέτηση πρακτικών αναγκών οι οποίες παραπλεύρως συνεπάγονται χρήση του έργου.

Αντίστοιχα, ο χρήστης θα μπορούσε να επικαλεστεί και το συνταγματικώς κατοχυρωμένο δικαίωμα έκφρασης, δεδομένου ότι η επιβολή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας θα συνιστούσε ενδεχομένως επέμβαση στις ενδυματολογικές επιλογές του υποκειμένου.

Έτσι, σε περίπτωση που μία τέτοια υπόθεση έφτανε στο δικαστήριο, ο εφαρμοστής του δικαίου θα καλείτο να επιλύσει το ζήτημα, σταθμίζοντας τα συγκρουόμενα συμφέροντα in concreto, με γνώμονα την αρχή της καλής πίστης, και, ειδικότερα, τον έλεγχο καταχρηστικής άσκησης των εκατέρωθεν δικαιωμάτων, ή την αρχή της αναλογικότητας, μεταξύ άλλων [5].

Δίκαιο καταναλωτή/πώλησης. Αν παρόλα αυτά, ο φωτογράφος κινηθεί νομικά επιτυχώς κατά του χρήστη, τότε ο τελευταίος θα μπορούσε να στραφεί αναγωγικά κατά του πωλητή αναζητώντας την ευθύνη για τα νομικά ελαττώματα, ήτοι τα ανεκκαθάριστα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, που αφορούν τη φωτογραφία που απεικονίζεται στην μπλούζα που αγόρασε.

 

ΙΙΙ. Επίλογος.

Στην πράξη, για λόγους πρακτικούς αλλά και για λόγους στρατηγικής, ο δικαιούχος των δικαιωμάτων επί της επίμαχης φωτογραφίας δεν θα στρεφόταν μάλλον εναντίον μεμονωμένων καταναλωτών, αλλά εναντίον των παραγωγών και διανομέων που έθεσαν τα επίμαχα παράνομα ενδύματα στην αγορά, ώστε να αναζητήσει βάσιμα και αποζημίωση.

Πάντως, η απάντηση μπορεί να ήταν διαφορετική στην περίπτωση που η φωτογραφία δεν εκτίθεται απλώς διά της αμφίεσης αλλά μεταδίδεται στο κοινό, για παράδειγμα στην περίπτωση που ένας διάσημος χρήστης φοράει την επίμαχη μπλούζα σε μία τηλεοπτική εκπομπή ή αναρτά φωτογραφία φορώντα την επίμαχη μπλούζα στην προσωπική του ιστοσελίδα ή στον υπερδημοφιλή λογαριασμό του στο Instagram.

werables

Wearable technology // wearables in fashion. Αναμφίβολα το ερώτημα που εξετάστηκε είναι, κατά τη γνώμη μου, μία οριακή υπόθεση πνευματικής ιδιοκτησίας. Εντούτοις, λιγότερο οριακά ζητήματα αναμένεται να ανακύψουν στο μέλλον και μάλιστα με μεγαλύτερη ένταση, στο πλαίσιο ανάπτυξης των «έξυπνων» (smart) ενδυμάτων και της «φορετής τεχνολογίας» (wearable technology). Εδώ θα ανακύπτουν όχι μόνο ζητήματα δημόσιας έκθεσης αλλά και δημόσιας μετάδοσης και παρουσίασης έργων στο κοινό αν σκεφτεί κανείς ότι πλέον πωλούνται ρούχα με ενσωματωμένη LCD οθόνη, μέσω της οποίας δύνανται να μεταδίδονται δυνητικά δημοσίως προστατευόμενα έργα όπως οπτικοακουστικά, μουσικά και εικαστικά έργα [6].

Για την ώρα, ίσως θυμηθείτε την παρουσίαση που μόλις έκανα στην επόμενη επίσκεψή σας σε κατάστημα ρούχων ή την επόμενη φορά που θελήσετε να τυπώσετε μία φωτογραφία σε ένα T-Shirt.

Ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.

 presentation fashioning 2017

Photo credits (c) Fashioning the Law

Yποσημειώσεις:

[1] Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. http://www.thefashionlaw.com/home/kendall-kylie-jenner-slapped-with-copyright-infringement-lawsuit-over-tupac-tees.

[2] Άρθρο 3 παρ. 2 Ν. 2121/1993: «Δημόσια θεωρείται κάθε χρήση ή εκτέλεση ή παρουσίαση του έργου, που κάνει το έργο προσιτό σε κύκλο προσώπων ευρύτερο από το στενό κύκλο της οικογένειας και το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον, ανεξαρτήτως από το αν τα πρόσωπα αυτού του ευρύτερου κύκλου βρίσκονται στον ίδιο ή σε διαφορετικούς χώρους.»

[3] Η εξαίρεση για τη δημόσια έκθεση εικαστικών έργων που προβλέπει το άρθρο 28 παρ. 1 Ν. 2121/1993 δεν δύναται να εφαρμοστεί στην προκείμενη περίπτωση, διότι αφορά αποκλειστικά έκθεση έργων των εικαστικών τεχνών μέσα σε μουσεία, που έχουν την κυριότητα του υλικού φορέα όπου έχει ενσωματωθεί το έργο ή στο πλαίσιο εκθέσεων που οργανώνονται σε μουσεία.

[4] Εξάλλου ορθότερο είναι να δεχθούμε ότι η νομολογία του ΔΕΕ που αναφέρεται στον ορισμό της έννοιας της παρουσίασης έργων στο κοινό στο πλαίσιο τοποθέτησης υπερσυνδέσμων και ιδίως οι πρόσφατες αποφάσεις «GS Media BV» (υπόθ. C-160/15), «Stichting Brein I» (υπόθ. C-527/15) και «Stichting Brein II» (υπόθ. C-160/15).

[5] Aντίστοιχος προβληματισμός ανακύπτει ιδίως στην περίπτωση έργων μοναδικής ενσωμάτωσης, όπου και σχετική νομολογία, βλ. για παράδειγμα ΜονΠρΑθ, 276/2001, ΔΕΕ, 2001, σελ. 599.

[6] Βλ. για παράδειγμα την υπηρεσία «T-ShirtTV», http://www.t-shirttv.com/.

 

* Ο Θεόδωρος Χίου είναι δικηγόρος, διδάκτωρ νομικής Παν/μίου Στρασβούργου και ειδικός σύμβουλος σε θέματα δικαιωμάτων πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας (theodoros.chiou@iprights.gr).

 

Σημείωση: Το παρόν άρθρο αποτελεί μία εισαγωγή για τα πνευματικά δικαιώματα των φωτογράφων στο χώρο της μόδας, αλλά παραλείπει τις λεπτομέρειες. Απευθυνθείτε στο δικηγόρο σας για να λάβετε εξειδικευμένες συμβουλές.

Naruto main

 

Γράφει ο Θεόδωρος Χίου*

 

Πρόσφατα έληξε με εξωδικαστικό συμβιβασμό η περιβόητη δικαστική διαμάχη για το ιδιοκτησιακό καθεστώς των πνευματικών δικαιωμάτων επί αυτοφωτογραφιών (selfies) που τράβηξε μία μαϊμού σε ένα δάσος της Ινδονησίας (υπόθεση «Monkey Selfie»).

Το ιστορικό της υπόθεσης, το οποίο είναι αναμφίβολα πλέον σχεδόν ανεκδοτολογικό, ξεκινά το έτος 2011. Ο Βρετανός φωτογράφος άγριας ζωής David Slater [http://www.djsphotography.co.uk/] ταξίδεψε στο νησί Σουλαουέζι της Ινδονησίας, με σκοπό να φωτογραφήσει μία αποικία μαϊμούδων του είδους Macaca nigra [https://en.wikipedia.org/wiki/Celebes_crested_macaque] και να αναδείξει, με τον τρόπο αυτό, το ζήτημα εξαφάνισης αυτού του απειλούμενου είδους.

map indonesia (c) Google Maps

Ο Slater ακολούθησε μία αγέλη μαϊμούδων για κάποιες μέρες και κέρδισε την εμπιστοσύνη τους. Μολαταύτα, οι μαϊμούδες δεν συνεργάζονταν στη λήψη φωτογραφιών και αντιδρούσαν νευρικά στη θέα της φωτογραφικής μηχανής. Επιθυμώντας να τραβήξει κοντινές φωτογραφίες, ο φωτογράφος αποφάσισε να τους δώσει την ευκαιρία να πειραματιστούν με τη φωτογραφική μηχανή: τοποθέτησε μία φωτογραφική μηχανή Canon EOS 5D DSLR σε ένα τρίποδο και, αφού επέλεξε τις κατάλληλες ρυθμίσεις και εξαρτήματα (ευρυγώνιο φακό, αυτόματες ρυθμίσεις στο ζουμ κλπ), άφησε εκτεθειμένο το απομακρυσμένο κουμπί λήψης και απομακρύνθηκε από τον εξοπλισμό του.

Οι μαϊμούδες, όπως ανέμενε ο Slater, πλησίασαν και περιεργάστηκαν τον εξοπλισμό και τη φωτογραφική μηχανή. Mεταξύ αυτών, μία εξάχρονη θηλυκή μαϊμού (η οποία θα γίνει βαπτιστεί αργότερα «Naruto» κατά την PETA ή «Ella» κατά τον Slater), έκανε χρήση του απομακρυσμένου κουμπιού λήψης και τράβηξε ακούσια μία σειρά αυτοφωτογραφιών, πολλές εκ των οποίων ήταν απολύτως ευκρινείς.

 

naruto text

 (c) D. Slater (?)

Ο Slater, θεωρώντας τον εαυτό του δικαιούχο των πνευματικών δικαιωμάτων επί των φωτογραφιών που τράβηξε η μαϊμού χρησιμοποιώντας τον εξοπλισμό του, παραχώρησε άδεια χρήσης αυτών στο βρετανικό ειδησεογραφικό πρακτορείο Caters News Agency (https://www.catersnews.com/about-us/). Με τη δημοσιοποίησή τους, οι φωτογραφίες συγκέντρωσαν υψηλή δημοσιότητα η οποία όμως συνοδεύτηκε και από την αμφισβήτηση περί του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των φωτογραφιών. Πολλοί υποστήριξαν ότι δημιουργός και, συνακόλουθα, δικαιούχος πνευματικών δικαιωμάτων επί της φωτογραφίας δεν ήταν ο Slater αλλά η θηλυκή μαϊμού. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι οι εν λόγω φωτογραφίες καταχωρήθηκαν στο αποθετήριο ελεύθερης πρόσβασης Wikimedia Commons, ως ανήκουσες στο δημόσιο τομέα.

To Δεκέμβριο του 2014, ο Slater εξέδωσε τις φωτογραφίες αυτές σε λεύκωμα με τον τίτλο «Wildlife Personalities» το οποίο κυκλοφόρησε στην αγορά μέσω του εκδοτικού οίκου αυτοεκδόσεων Blurb [http://www.blurb.com/b/5809745-wildlife-personalities].

blurb naruto

Στις 22 Σεπτεμβρίου 2015, η φιλοζωική οργάνωση PETA (People for the Ethical Treatment of Animals) κατέθεσε αγωγή σε δικαστήριο της Καλιφόρνια εναντίον του Slater και του οίκου Blurb, εν ονόματι της θηλυκής μαϊμούς που τράβηξε τις αυτοφωτογραφίες, ζητώντας την αναγνώριση των πνευματικών δικαιωμάτων της Naruto επί των φωτογραφιών και την ανάληψη της διαχείρισης των εσόδων από την εκμετάλλευση των φωτογραφιών, προς όφελος της αποικίας μαϊμούδων στο νησί Σουλαουέζι (υπόθεση Naruto et al. Vs. Slater et al., Case No. 15-cv-04324-WHO).

naruto

Ο αρμόδιος Αμερικανός δικαστής απέρριψε την αίτηση στις 28 Ιανουαρίου 2016, κρίνοντας ότι ο Αμερικανικός Νόμος Πνευματικών Δικαιωμάτων (US Copyright Act) δεν αναγνωρίζει δικαίωμα απόκτησης πνευματικής ιδιοκτησίας προς όφελος ζώων, παρά μόνον προς όφελος φυσικών και νομικών προσώπων και ως εκ τούτου η Naruto δεν διαθέτει δικαίωμα δικαστικής επιδίωξης και επιβολής πνευματικών δικαιωμάτων (βλ. και σχετικό λήμμα επικαιρότητας που έγραψα για το ΔiMEE).

Ανέφερε μάλιστα χαρακτηριστικά ότι «if Congress and the president intended to take the extraordinary step of authorizing animals as well as people and legal entities to sue, they could, and should, have said so plainly».

Η PETA άσκησε έφεση κατά της απορριπτικής απόφασης το Μάρτιο του 2016 η οποία όμως τελικώς δεν εκδικάστηκε διότι (όπως μάθαμε και από το ΔiΜΕΕ) στις 11 Σεπτεμβρίου 2017 ο Slater, ο oίκος Blurb και η PETA συμβιβάστηκαν εξωδικαστικά διακόπτοντας με αυτό τον τρόπο, τη δευτεροβάθμια κρίση της υπόθεσης. Αξίζει να σημειωθεί ότι ένας εκ των όρων του συμβιβασμού προβλέπει την υποχρέωση του Slater να δωρίζει το 25% των μελλοντικών ακαθάριστων εσόδων από την εκμετάλλευση των επίμαχων φωτογραφιών σε μη κερδοσκοπικές οργανώσεις προστασίας του βιότοπου που ζει η Naruto και τα ζώα του είδους αυτού στην Ινδονησία.

H υπόθεση της Naruto μας καλεί να αναρωτηθούμε γύρω από τα παραδοσιακά ανθρωποκεντρικά θεμέλια του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας. Η ηπειρωτική προσέγγιση, την οποία ακολουθεί και το ελληνικό δίκαιο, θέτει τον άνθρωπο στο επίκεντρο του συστήματος προστασίας. Υπό το πρίσμα του ελληνικού δικαίου, πρωτογενής δικαιούχος πνευματικών δικαιωμάτων θεωρείται πάντοτε ο πνευματικός δημιουργός, ο οποίος, διά των ελεύθερων δημιουργικών επιλογών του, αντανακλά την προσωπικότητά του στο δημιούργημά του, καθιστώντας το πρωτότυπο, δηλαδή στατιστικά μοναδικό.

Σύμφωνα με την παραδοσιακή γραμματική και τελολογική ερμηνεία του νόμου, ο πνευματικός δημιουργός και αρχικός δικαιούχος του άρθρου 1 Ν. 2121/1993 είναι πάντοτε άνθρωπος. Η ανθρωποκεντρική προσέγγιση της πνευματικής ιδιοκτησίας έχει ως κύριο μέλημά της την προστασία του δημιουργού από τους δευτερογενείς δικαιούχους-αντισυμβαλλόμενους του δημιουργού, δηλαδή τους εργοδότες, εκδότες και λοιπούς εκμεταλλευόμενους, οι οποίοι πολύ συχνά αντιστοιχούν σε νομικά πρόσωπα.

Ακολουθώντας τη λογική αυτή, οι μη-άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων και των νομικών προσώπων, βρίσκονται καταρχήν εκτός σύστηματος προστασίας. Πράγματι, τα νομικά πρόσωπα, ελλείψει δυνατότητας δημιουργικής δραστηριότητας αλλά και ανθρώπινης υπόστασης, δεν δύνανται να καταστούν πρωτογενείς δικαιούχοι πνευματικών δικαιωμάτων ούτε δικαιούχοι ηθικών εξουσιών. Βεβαίως, προϊόντος του χρόνου, τα νομικά πρόσωπα απέκτησαν ολοένα και περισσότερα νομοθετικά θεμέλια προστασίας ως υποκείμενα των δικαιωμάτων, ιδίως στις νέες μορφές τεχνολογικών έργων, όπως το λογισμικό και οι βάσεις δεδομένων (πρβλ. άρθρο 10 παρ. 2, 40 και ιδίως το sui generis δικαίωμα του κατασκευαστή (και όχι δημιουργού) βάσεων δεδομένων του άρθρου 45Α Ν. 2121/1993), και δύνανται να χαρακτηριστούν πρωτογενείς ή οιονεί-πρωτογενείς δικαιούχοι πνευματικής ιδιοκτησίας.

Το ερώτημα που τίθεται στην εποχή μας είναι κατά πόσο το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι έτοιμο να αναθεωρήσει τον αποκλεισμό έτερων κατηγοριών μη-ανθρώπων (πέραν των νομικών προσώπων) από το σύστημα προστασίας και να δεχθεί νέες κατηγορίες «προσώπων» ως (πρωτογενείς) δικαιούχους.

Το ερώτημα μοιάζει ακαδημαϊκό, ιδίως αναφορικά με την αναγνώριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και, ευρύτερα, συνταγματικών δικαιωμάτων του ανθρώπου, υπέρ των ζώων, όπως η Naruto. Εντούτοις, είναι απολύτως πρακτικό και αναμένεται να τεθεί με αξιώσεις στο προηγμένο ψηφιακό παρόν και άμεσο μέλλον, όπου τα ρομπότ, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης (AIS) και άλλοι ρομποτικοί καλλιτέχνες (θα) είναι σε θέση να δημιουργούν έργα όπως τραγούδια και εικαστικές δημιουργίες.

Πλέον, ένα λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης (bot) με το όνομα «Bot Dylan» [https://consequenceofsound.net/2017/05/meet-bot-dylan-the-ai-computer-that-can-write-its-own-folk-songs/] δύναται να συνθέτει πρωτότυπα folk τραγούδια, τα οποία, στο προσεχές μέλλον θα μπορούσαν να αποτελούν το νέο «μη εκπροσωπούμενο» ανοιχτό ρεπερτόριο στα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος.

bot dylanΙmage: http://www.mirror.co.uk

Πρόσφατα, τα bots του Facebook ξεκίνησαν να μιλούν σε γλώσσα που δημιούργησαν μόνα τους ενώ ένα ιαπωνικό ρομπότ είναι συνδημιουργός μίας σύντομης πρωτότυπης νουβέλλας με τίτλο «η μέρα που ένας υπολογιστής γράφει μία νουβέλα».

Συνεπώς, το επόμενο σημαντικό διακύβευμα που θέτει ο σύγχρονος ψηφιακός κόσμος σχετίζεται, αφενός με το πώς η πνευματική ιδιοκτησία θα υποδεχτεί στους κόλπους της τα έργα που προέρχονται από μη ανθρώπους και αφετέρου, με το εαν η μη ανθρώπινη και κατ’ αρχήν απροστάτευτη, ήτοι ανοιχτή, δημιουργία θα αφεθεί να ανταγωνίζεται την παραδοσιακή προστατευόμενη ανθρώπινη δημιουργία.

Ο Stephen Hawking λέει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα είναι είτε το καλύτερο είτε το χειρότερο για το ανθρώπινο γένος. Θα ισχύσει το ίδιο και για το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας;



* Ο Θεόδωρος Χίου είναι Διδάκτωρ Νομικής και δικηγόρος διανοητικής ιδιοκτησίας, ψηφιακών τεχνολογιών και καινοτομίας.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ:

 

Andres Guadamuz, Artificial intelligence and copyright, WIPO Magazine, October 2017, Available at: http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2017/05/article_0003.html

Θ. Χίου, ©LICK ΟN COPYRIGHT! ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Θ. Χίου, "Περί της δημόσιας εκτέλεσης «μη εκπροσωπούμενου» ρεπερτορίου: Λύνοντας τον νομικό γρίφο" (σημείωμα στην ΜονΠρωτΘεσ. 4657/2015 (ασφ. Μέτρα), ΔιΜΕΕ, 2/2016, σελ. 247 επ.

Θ. Χίου, "Η πρόσφατη νομολογία του ΔΕΕ και πώς επηρεάζει το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας στην Ελλάδα: Η έννοια της πρωτοτυπίας, 2o Συνέδριο ΔiΜΕΕ, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα